Is minder boeken uitgeven de oplossing voor het boekenvak?

De Morgen pakt vandaag op de voorpagina uit met de titel "Vlaamse uitgevers pleiten voor veel minder boeken". De nieuwe directeuren van WPG Uitgevers België, Peter Quaghebeur en Erwin Provoost, vinden dat er te veel boeken worden uitgegeven in België. Op het e-reading event in Gent vorige week was dit reeds één van de punten die Peter Quaghebeur naar voren schoof. 
Met deze blog wil ik verder ingaan op deze problematiek.

De cijfers

In Vlaanderen werden in 2011 11.800 nieuwe isbn's uitgereikt. Maar in dit cijfer zitten zowel de educatieve, wetenschappelijke als algemene boeken. Ook doctoraatthesissen, e-boeken en de regionale of persoonlijke publicaties vallen daaronder. Niet al deze publicaties zijn bedoeld om te verkopen in de boekhandel. Veel van deze publicaties hebben maar een beperkt doelpubliek, richten zich naar een bepaalde niche of  zijn gedrukt op een zeer beperkte oplage.
In Nederland worden er jaarlijks +/- 20.000 nieuwe isbn's uitgereikt. Maar ook daar zitten heel wat educatieve en wetenschappelijke boeken bij.
Jaarlijks komen er dus iets meer dan 30.000 nieuwe titels uit, waarvan er ongeveer 20.000 voor de algemene consumentenmarkt. (zie 2 onderaan) Gezien boeken meestal meer dan één jaar leverbaar blijven, is het algemene aanbod van boeken zeer breed. In de eerste helft van 2012 werden er volgens GfK van +/- 155.000 titels minstens één exemplaar verkocht. Het aantal Nederlandstalige boeken dat op de reguliere markt verkrijgbaar is, en min of meer kopers vindt, wordt geraamd op 70 à 80.000 verschillende titels. Dat is natuurlijk nog altijd zeer veel, rekening houdend met het feit dat bijvoorbeeld Standaard Boekhandel, die ongeveer 50 procent van de markt heeft, jaarlijks ongeveer 5.000 à 6.000 verschillende titels inkoopt. Maar naast Standaard Boekhandel zijn er ook nog andere winkels, speciaalzaken en nichespelers, die een ander assortiment voeren.

Merchants of culture

Er zijn nogal wat cultuurpessimisten die waarschuwen voor de toenemende commercialisering van het boekenvak en vrezen dat door de race naar succes het boekenaanbod aan diversiteit verliest. André Schiffrin, de bekende Amerikaanse uitgever van o.a. Pantheon en The New Press waarschuwt voor deze ontwikkeling in zijn boek "De boekenbusiness: hoe het grote geld het boekenvak en het lezen heeft veranderd".

De Britse professor John B. Thomson (1) volgt Schiffrin niet in zijn analyse in zijn zeer boeiend boek Merchants of culture waarin hij een analyse van het actuele boekenvak in de US en de UK maakt. In zijn studie merkt hij op dat de voorbije jaren de diversiteit in het boekenaanbod vrij stabiel is gebleven. Maar hij ziet wel een belangrijk ander probleem, nl. "bestselleritis". Het aandeel van de top 10 titels in de totale boekenverkoop groeit jaar na jaar in de Angelsaksische wereld. De kloof tussen de oplages van de beststellers en de oplages van de titels daaronder wordt steeds groter. GfK stipte recent een gelijkaardige ontwikkeling aan in de Vlaamse boekenmarkt. In augustus 2012 was het aantal verkochte exemplaren in de top 10 drie maal zo groot als in dezelfde periode van 2011. Thomson ziet het als de belangrijkste uitdaging voor het boekenvak als creatieve industrie om deze tendens om te buigen. Hij ziet een samenspel van heel wat factoren. Enerzijds zijn de uitgevers steeds op zoek naar dè bestsellers. Ook de media willen voornamelijk focussen op de bestseller. En via de social media gaan steeds meer mensen zich baseren op wat hun vrienden lezen om ook het boek te kopen. Gevolg: de rush naar de goedlopende titels wordt steeds groter. Hoe je dit kan ombuigen is niet direct het onderwerp van Merchants of Culture, maar het lijkt ons wel een belangrijke uitdaging voor het boekenvak als geheel. Dat individuele uitgevers er vooral voor willen zorgen dat zo weinig mogelijk boeken verlieslatend zijn, lijkt me logisch. Maar het bredere plaatje is ook erg belangrijk.

Te hoge stocks

Een ander gegeven is wat Geert Joris schetst in hetzelfde artikel in De Morgen. Hij legt vooral de klemtoon op het feit dat er te veel onverkochte exemplaren in de magazijnen blijven liggen en daarna moeten vernietigd worden of aan dumpingprijzen in de markt worden gezet. De huidige technieken van printing on demand, de mogelijkheden om stocks goed op te volgen, samenwerking tussen retailers en uitgevers in het bepalen van de oplagen enz... Het zijn allemaal wegen die de stocks naar beneden kunnen krijgen.
Dit is een belangrijke uitdaging voor het boekenvak in zijn geheel.

(1) John B. Thomson zal op 22 maart 2013 de Leerstoel Boek.be aan de Universiteit Antwerpen verzorgen. We kijken reeds uit naar zijn referaat.

(2) In 2011 verschenen in totaal 35.926 verschillende boeken, waarvan 21.266 A (Algemene)-boeken, 7.799 S (School)-Boeken en 4.827 W (Wetenschappelijke)-Boeken. Overige was goed voor 2.034 boeken.

Boek en tv komen steeds dichter bij mekaar

Boek, tv en film krijgen steeds meer raakpunten. Dat merken we op diverse vlakken. In 2011 waren niet minder dan 4 titels van de meest verkochte boeken het resultaat van een tv-programma. The Hunger Games en de Twilight reeks tonen dit ook aan op internationaal vlak. In de VS organiseert Mike Shatzkin in oktober de "Movie/TV to book" conference in Hollywood. Vorig jaar organiseerde Boek.be onder grote belangstelling een speeddating tussen uitgevers en filmproducenten. Ondertussen zijn twee managers uit de film- en tv-wereld aan het hoofd gekomen van de grootste Vlaamse uitgeverij, WPG België (o.a Standaard uitgeverij). Lisbeth Imbo gaat voor het nieuwe productiehuis van uitgeverij Borgerhoff & Lamberigts een documentaire maken over Leo Tindemans. Wellicht ook met een boek als co-product. De verwevenheid tussen de verschillende informatie en entertainmentkanalen zal de komende jaren nog veel sterker worden. Daarom plant Boek.be ook in het najaar een pitch moment waarbij uitgevers, filmproducenten, tv-makers en gaming industrie mekaar kunnen ontmoeten en plannen en ideeën kunnen uitwisselen. Op een iets kleinere schaal dan in Hollywood, maar met hetzelfde doel voor ogen: de toekomst van de boekensector verbreden en in verbinding brengen met andere creatieve sectoren die hetzelfde publiek aanspreken.

Intrigerende kijk van een muziekman op de boekensector

De Staat van het Boek in Antwerpen (op 23 april 2012) sloot af met een boeiende kijk van een buitenstaander op de boekensector. Dirk De Clippeleir, huidig directeur van het muziekcentrum Ancienne Belgique in Brussel was jarenlang actief in de platenindustrie, o.a. bij EMI. Hij kijkt terug op de transformatie die de muzieksector heeft ondergaan en trekt daar elf lessen uit. De integrale tekst van zijn toespraak kunt u hier lezen: http://www.staatvanhetboek.be/vlaanderen2012/documenten/debuitenspiegel.pdf
Wat opvalt is de ongelooflijke parallellen die men kan trekken tussen wat er in de muzieksector is gebeurd en wat we nu zien gebeuren in de boekensector. Ik hoor al direct mensen rechtstaan en zeggen: 'Maar het boek is iets totaal anders dan muziek of een cd-doosje.' En dat is waar. Maar laten we toch niet de kop in het zand steken en doen alsof er niets aan de hand is.
Ik wil hier niet op elke les ingaan, maar enkele verdienen toch wel extra aandacht:
* Beschermen wat je hebt is een slechte strategie
Als we zien hoe de boekensector ontzettend traag reageert op het ontwikkelen van een huurmodel (inbegrepen het uitleenmodel voor bibliotheken) van digitale content, dan is dat hoofdzakelijk ingegeven door een beschermreflex. Men vergeet dat dit heel veel opportuniteiten biedt: nieuwe lezers aantrekken, promotie voor boeken, mensen uit de piraterij omgeving terugwinnen enz... Nu pas beweegt er wat in Nederland omdat vanuit de politiek de nodige druk wordt gezet. Het zou beter zijn voor de boekensector om sneller op dergelijke modellen in te spelen.
* Wring je trouwste bondgenoten niet de nek om
De muzieksector heeft de onafhankelijke platenwinkels uit de markt geprijsd door hogere kortingen te geven aan grootwarenhuizen en andere ketens. Vandaag zien we vaak hetzelfde gebeuren. Onafhankelijke boekhandels krijgen meestal minder korting dan de grotere (branchevreemde) marktkanalen, terwijl zij de belangrijkste bondgenoten zijn van de uitgevers. Zij hebben het vandaag erg moeilijk. Wanneer er heel wat van deze verkooppunten verdwijnen dan verdwijnt het boek voor een belangrijk deel uit het oog van de consument. Onderzoek naar het lees, leen en koopgedrag in Vlaanderen heeft aangetoond dat impulsverkoop erg belangrijk is. Het boek moet dus op vele plaatsen zichtbaar blijven. Een groot aantal winkels (en bibliotheken) waar mensen kennis kunnen maken met boeken is belangrijk voor de uitgevers. Ook al kopen de mensen dan niet in die winkel, vaak hebben ze daar het boek voor het eerst gezien.

Ik zou het rijtje verder kunnen afgaan, maar ik denk dat iedereen die een beetje vertrouwd is met de sector, dat zelf ook kan.

Zou het niet nuttig kunnen zijn om deze tekst massaal te verspreiden in de boekensector? Misschien moeten we de elf lessen inkaderen en in de kantoren van elke uitgeverij ophangen? Dirk De Clippeleir heeft ons in elk geval heel wat stof tot reflectie bezorgd. 

Het belang van metadata kan niet overschat worden

Op 25 april 2012 gaf ik op InCTFormatie in Bussum een presentatie over het belang van metadata in de verkoop van boeken. De presentatie kunt u hier terugvinden: http://www.slideshare.net/Boek.be/presentatie-inctformatie-25042012

In het verleden waren metadata belangrijk voor het doorsturen van orders van boeken, voor het opmaken van facturen en bestelbons in de logistiek enz... Vandaag zijn we dit stadium al lang overstegen. Vandaag is metadata erg belangrijk geworden om boeken te kunnen verkopen. In Vlaanderen loopt bijna 10% van de boekenverkoop via het internet. GfK verwacht dat dit in 2015 zal groeien naar 33%. In Nederland staat men nu reeds op dit punt. Boekhandels zoals Selexyz hebben het moeilijk (gehad) omdat ze niet tijdig dit fenomeen hebben ingezien.
Recent maakte GfK bekend dat zowat 28% van de lezers informatie over boeken opzoekt via het internet. 63% hiervan gaat rechtstreeks naar een webwinkel. Slechts 22% van de lezers zoekt informatie over boeken in de fysieke wereld (de boekhandel, de bibliotheek, kranten, tijdschriften...). Met andere woorden: het overgrote deel van het geïnteresseerde publiek dat op zoek is naar boeken neemt zijn computer of zijn tablet om informatie over een boek op te zoeken. Als je als uitgever dan niet je job hebt gedaan om er voor te zorgen dat jouw boek goed vindbaar is, dan heb je een probleem. De huidige lezer neemt het niet meer dat hij de cover en de flaptekst niet meer online kan vinden. Meer zelfs. De hedendaagse lezer is door internationale websites gewoon dat hij ofwel een leesfragment kan lezen online en/of besprekingen van professionals of andere lezers kan raadplegen. Het boekenvak in Vlaanderen en Nederland moet op dit vlak een inhaalslag leveren.

Het internet wijzigt trouwens ook erg snel. Vandaag zitten we in het tijdperk van het app-internet en benaderen we het web steeds meer en meer via mobiele toestellen. In de nabije toekomst komt het semantische web op ons af. We moeten ons vandaag daarop voorbereiden. Een interessant boek hierover is Pull van David Siegel: zie ook http://thepowerofpull.com/pull/blog . 

Vanuit deze gewijzigde realiteit heeft Meta4Books, deze dochter van Boek.be die zich toelegt op metadatering van boeken, zijn strategie gewijzigd. Ze is volop bezig met de uitbouw van een databaseapplicatie uit die er op gericht is om degelijke, integere en correcte metadata over boeken aan te bieden aan het publiek, via de boekhandel die een webshop wil opzetten. 

Deze uitdaging gaan we aan, samen met Centraal Boekhuis. Hierover is recent een overeenkomst ondertekend waarvan we het belang voor de boekensector niet kunnen overschatten.

Meer informatie over deze plannen vindt u terug in de presentatie waarnaar ik heb verwezen bij het begin van dit artikel. 

Is de toekomst van het boekenvak echt zo somber?

Frank Jaspers, gewezen directeur van uitgeverij Linkeroever gaf vorige zaterdag 7/04/2012 een uitgebreid afscheidsinterview aan Gazet van Antwerpen. Het volledige interview staat niet online, maar een samenvatting kan je hier lezen. 
Wanneer iemand van het kaliber als Frank Jaspers een afscheidsinterview geeft, dan is het nuttig om dat goed te lezen en te bestuderen.   
Uitgeverij Linkeroever is in zwaar weer terecht gekomen en heeft niettegenstaande een aantal beststellers behoorlijk moeten afslanken. Frank Jaspers schetst dan ook een vrij somber beeld van het boekenvak.
"Jeroen Meus heeft in zijn eentje de cijfers van 2011 rechtgetrokken. Als hij volgend jaar geen boek meer uitgeeft, krijgt heel de sector klappen. We zitten met een vertekend beeld. Een onterechte hoerastemming. Daar wil ik op wijzen in dit interview."
Jaspers heeft ten dele gelijk: er zijn niet echt veel redenen voor een hoerastemming. Maar ik denk niet dat er veel mensen in het boekenvak elke dag met een hoeragevoel opstaan. Het lijkt me wel overtrokken om te zeggen dat de hele sector klappen krijgt als Jeroen Meus geen boeken meer uitgeeft. Het is in de eerste plaats de uitgever van Jeroen Meus die het verschil zal voelen. Maar als je de algemene cijfers in Vlaanderen bekijkt en deze vergelijkt met Nederland, dan is er ook geen redenen om in een paniekstemming te vervallen.
Dat Uitgeverij Linkeroever niettegenstaande een aantal succestitels (o.a. Goe Gebakken van Sofie Dumon) het lastig heeft gekregen, lijkt me niet van toepassing op alle uitgeverijen. Als men maar één euro bruto over houdt op een boek van 20€, heeft men dan niet te veel toegegeven aan de tv-zender en het productiehuis? 5% brutomarge op een boek voor een uitgever, dat is inderdaad onleefbaar. Promotiekosten e.d. alleen al bedragen gemiddeld +/- 6% van de verkoopprijs van een boek.
Frank Jaspers stelt vast dat in de top 20 van 2011 11 boeken staan (strips, kookboeken...) die niets met literatuur te maken hebben. Nu, dat is in Vlaanderen geen nieuw gegeven. Vijf jaar geleden, in 2007, waren er slechts 7 boeken in de top 20 die iets met literatuur te maken hadden. Enkel in 2009 was dit enigszins anders, met 15 'literaire' boeken in de top 20. Maar dat was volop in op het hoogtepunt van Stieg Larsson, Stephenie Meyer en Geronimo Stilton.
Jaspers geeft wel een aantal belangrijke punten aan: "Ik verwacht dat productiehuizen en tv-zenders voor uitgeverij gaan spelen." Dit merken we inderdaad: VTM Books bestaat al een paar jaar en wellicht volgen er nog. In de VS waarschuwen een aantal grote uitgevers ook al enkele jaren voor het gevaar dat de TV-zenders het uitgavebeleid voor een belangrijk deel gaan bepalen. Uitgevers moeten zich inderdaad goed beraden over het antwoord dat ze hierop kunnen geven. Borgerhoff en Lamberigts hebben een eigen productiehuis opgericht en zoeken de oplossing in die richting. Of het de juiste weg is, zal moeten blijken, maar ze nemen in elk geval een initiatief en dat verdient respect.
Op het eind van het interview haalt Frank Jaspers ook nog twee andere pijnpunten aan voor het boekenvak.
Eerst en vooral het retourrecht, waardoor de uitgever borg staat voor het volledige commerciële risico van een titel. Dat dit retourrecht aan hervorming toe is, lijkt me met de huidige marktontwikkelingen vrij evident. Zeker voor de grote retailpartijen die quasi integraal retourrecht hebben bij alle uitgevers. Dat kleinere boekhandels een stuk retourrecht krijgen, lijkt me eerder logisch als ondersteuning van hun onder druk staande verkooppunt dan het integrale retourrecht voor grote ketens.
Jaspers stipt ook aan dat een boek de afgelopen twintig jaar niet duurder is geworden, terwijl de meeste producten wel duurder zijn geworden. "Mensen willen gewoon niet meer dan 20 euro betalen voor een boek". Deze psychologische grens zet het rendement van de meeste uitgevers inderdaad op een belangrijke manier onder druk. Boek.be heeft een onderzoeksopdracht uitgeschreven om de prijsvorming van een boek te onderzoeken en na te gaan hoe de prijs van een boek in Vlaanderen en Nederland zich verhoudt ten opzichte van andere landen met een grotere bevolking en dus hogere oplages. Benieuwd naar de uitkomst van het onderzoek.
Dat het boekenvak in Vlaanderen een aantal moeilijke jaren tegemoet gaat, lijkt me vrij duidelijk.
Maar het Vlaamse boekenvak is de voorbije jaren erg creatief omgesprongen met de uitdagingen. Waarom zou dit de komende jaren anders zijn? Het geloof in het boek als belangrijkste bron van informatie en cultuur drijft heel veel mensen in dit vak en dat stemt hoopvol. 
 

Ook de aanbodzijde is belangrijk om te plussen

De laatste week van maart (week 13) is voor het eerst in 2012 de boekenverkoop in Vlaanderen met een positief cijfer afgesloten. Terwijl de weken voordien de boekenverkoop met +/- 10% daalde, is die week de verkoop gestegen met 12%. Een opmerkelijk feit dat best wat aandacht verdient want eenzelfde tendens merk je niet in Nederland.
Als je de verkoopcijfers in detail gaat bekijken, dan merk je dat er drie genres zijn die in positieve zin opvallen.
1. De kinderboeken.
Dit is voor een belangrijk deel toe te schrijven aan de succesvolle reeks rond "De Hongerspelen" van Suzanne Collins. In maart is de film in roulatie gekomen en dat heeft ook de boekenverkoop een enorme boost gegeven. Deze trilogie wordt een beetje vergeleken met de succesvolle Twilight-reeks van Stephanie Meijer en trekt vooral jonge adolescente meisjes aan. Een publiek dat niet zo snel naar boeken grijpt, maar sinds Stephanie Meijer en de Twilight Zone meer en meer aan het lezen is geslagen.
2. De literatuur
De literaire lente heeft in Vlaanderen heel wat aandacht getrokken. Het geschenkboek van Tom Lanoye heeft heel veel aandacht gekregen in de media en dat heeft zijn effect op de boekenverkoop niet gemist. De laatste week van de Literaire Lente was Tom Lanoye trouwens veelvuldig op bezoek in de boekhandel. In 2011 startte de Literaire Lente pas in april, terwijl deze promotiecampagne dit jaar reeds in maart de aandacht trok. We hopen hier de komende dagen meer en gedetailleerder informatie over te kunnen geven.
3. Dagelijkse kost 3
Het was alsof heel kokend Vlaanderen zat te wachten op het nieuwe boek van de succesvolle tv-kok Jeroen Meus. Het derde boek is nog maar pas uit en de verkoop van de kookboeken rijst opnieuw de pan uit. De recordoplage van 200.000 zal nog niet over de toonbank zijn gegaan, maar dat het boek hoog scoort is duidelijk uit de verkoopcijfers op te maken.

Misschien is het een beetje te vroeg om nu reeds conclusies te trekken uit de verkoopcijfers van één week. Toch valt het mij op het succes van de boekenverkoop langs twee zijden moet bekeken worden: de aanbodzijde en de afnamekant. Dat de boekenverkoop begin 2012 daalde heeft zeker te maken met de algehele crisissfeer die Europa overspoelt. De consument is onzeker en houdt de vinger op de knip.
Maar anderzijds is het misschien ook zo dat het aanbod niet voldoende inspeelde op de zwevende consument. De echte boekenliefhebber die vindt meestal zijn weg wel naar de boekhandel en blijft heus wel boeken kopen. Maar de minder frequente lezer en de boekenkoper die het echt moet hebben van de aandacht voor boeken in de media die heeft nood aan een aantal toppers die in de kijker springen. In de eerste maanden van 2012 hebben we gemerkt dat het aandeel van de top 100 fors was gedaald, van 15 tot 12% van de totale boekenverkoop. Er was dus niet alleen een probleem bij de voorzichtige consument. De minder frequente boekenkoper werd blijkbaar onvoldoende getriggerd om zijn boekenkast aan te vullen.
Door een combinatie van een promotiecampagne, een succesvolle film en een nieuwe topper onder de koopboeken lijkt het alsof de boekenverkoop zijn tweede adem heeft teruggevonden.

Een andere conclusie die je kan trekken is dat de boekenverkoop erg afhankelijk is van de media: een film, een kookprogramma, media aandacht voor de Literaire Lente.... Zonder de media is het erg moeilijk om het brede publiek te bereiken. Het is geen nieuw gegeven, mmar het wordt toch nog eens beklemtoond door de cijfers.
Of de positieve trend zich doorzet zal de komende weken moeten blijken.

De internationalisering van e-reading nadert met rasse schreden

Ik was eergisteren een van de 300 deelnemers aan het e-reading event in Nederland. Uitermate interessant. Er verschenen al heel wat interessante verslagen (zie o.a. http://www.boekenvak.be/nieuws/verslag-van-het-e-reading-tablet-event ). In deze blog wil ik ingaan op mijn belangrijkste conclusies uit het event.
En die conclusie is dat de internationale spelers met rasse schreden hun weg aan het maken zijn in Vlaanderen en Nederland. Wat Apple kan presenteren op het vlak van e-reading via de iPad is genoegzaam bekend. Dat Amazon marktleider is met de Kindle en in de loop van 2012 de Nederlandstalige markt gaat betreden is ook geen groot geheim voor wie de zaken een beetje volgt. Maar wat Google op het event presenteerde met Google Play is toch wel indrukwekkend. Google play gaat de Android Market vervangen en zal een geïntegreerd aanbod bieden van muziek, films, e-boeken en apps. Het is het antwoord van Google op iTunes en de app-store van Apple. Op dit moment enkel operationeel in de VS, maar binnen enkele maanden ook actief in Europa. Google biedt de mogelijkheid om e-boeken te kopen en op gelijk welk toestel te lezen: op je desktop, je tablet en zelfs op een e-reader (behalve de Amazon Kindle uiteraard). Het betalingssysteem is al even eenvoudig als bij Apple: met 2 kliks heb je betaald. Een sterke propositie. Maar ook de grote internationale speler Kobo (recent opgekocht door Japanse Rakuten) heeft een zeer aantrekkelijk aanbod. Zij verkopen mooie, handige e-readers en gaan daarvoor allianties aan met lokale boekverkopers. In Frankrijk is dat met FNAC, in Nederland met Libris. Of de Libris-boekhandels nog veel e-boeken gaan verkopen betwijfel ik sterk, want éénmaal een Kobo-reader aangeschaft, ga je direct vanop je toestel naar de Kobo-shop en klaar is kees. Kobo zet erg sterk in op het sociale karakter van het lezen, met mogelijkheden tot uitwisseling via Facebook, twitter e.d. Je kan ook zien welke andere mensen hetzelfde boek aan het lezen zijn, je kan je eigen leesstatistiek bekijken enz... Deze statistieken kunnen ze ook terugkoppelen naar de uitgevers, wat natuurlijk marketinggewijs erg interessant is. Leuk is ook dat Kobo heeft berekend hoeveel een gemiddeld uurtje e-reading kost: dat komt ongeveer op € 0,5 per uur. Dat biedt natuurlijk mogelijkheden voor verhuurmodellen en voor Spotify-achtige applicaties binnen Kobo.
Kortom: Google, Amazon, Apple en Kobo, deze vier grote internationale spelers zullen in de loop van 2012 de digitale lezer gaan bewerken met hun aantrekkelijke toestellen en systemen. 
Wat kan de lokale boekhandel hier nog tegen beginnen?
Je moet als boekhandel een totaal andere koers gaan varen. En daarover hield Michaël Van Everdingen van LG Europe een zeer interessante presentatie. De boekhandel moet gaan inzetten op genot. Hij moet de digitale informatie binnentrekken in zijn winkel en deze gebruiken om de klant een groter genot te bieden binnen zijn winkel. Hij moet sterker inzet op zijn lokale binding met de lokale lezer en deze via alle mogelijke kanalen van sociale media tot een fan maken, zodat men eerder zal kiezen voor de lokale boekhandel dan voor de grote internationale spelers. Boekverkopers moeten ook meer cultuurverkopers worden, want de omzet die men gaat verliezen aan de grote jongens, die moet je terugvinden bij andere cultuurproducten. Geen gemakkelijke opgave. Maar vanuit Boek.be zullen we ook deze piste maximaal ondersteunen. De grote spelers proberen te bekampen op hun terrein heeft tot geen zin. Je moet het terrein verleggen naar de lokale community en daarmee je banden versterken als speler in het lokale culturele leven. Op dat terrein heeft de boekhandel nog een toekomst. Wellicht zullen er minder overeind blijven, maar er blijven maar weinig keuzemogelijkheden over.