Kinderboeken doen het goed in Vlaanderen

Op 14 maart 2015 is het Jeugdboekenweek in Vlaanderen. Misschien een goed moment om eens te kijken hoe het gesteld is met de verkoop van de jeugd- en kinderboeken in Vlaanderen.

In 2014 is er voor 36,8 miljoen euro aan kinderboeken verkocht in Vlaanderen. Dat is 5,1% meer dan in 2013. In aantallen vertegenwoordigt dit 3,6 miljoen exemplaren, of 1,6% meer dan in 2013.

Zie: http://www.boekenvak.be/sites/default/files/GfK_Jaarcijfers%20_Boek%20be_2014_190115.pdf

Hierbij moeten we wel een kleine kanttekening plaatsen. Ook de "loombandboeken" die in de zomer van 2014 zeer succesvol waren, zitten hierbij. Dit zijn uiteraard boeken die voornamelijk door kinderen werden gekocht, maar de vraag is of je deze echt tot de kinderboeken kan rekenen. Hierdoor worden de verkopen enigszins vertekend en ligt de stijging van de verkoop wellicht iets lager dan in deze cijfers naar voren komt. 

Als we de verkoop van de kinderboeken op een iets langere termijn bekijken en we vergelijken de verkoop in 2014 met deze 5 jaar geleden (2009) dan merken we een stijging met 10,52%. Het ene jaar is uiteraard al iets beter dan het andere. Dat heeft onder andere ook te maken met het verschijnen van nieuwe succestitels of een nieuwe succesreeks. Maar globaal tekent er zich wel een positieve trend af over de laatste jaren. 

Als we Vlaanderen vergelijken met Nederland, dan doet de verkoop van kinderboeken het hier zeer goed. In vergelijking met 2013 is in 2014 de verkoop van kinderboeken met 6,7% gedaald in Nederland. Over een periode van 5 jaar, van 2009 tot 2014, kennen onze noorderburen een daling van de verkoop van kinderboeken met 7,7%. 

Ook het marktaandeel van de kinderboeken in Vlaanderen scoort zeer hoog. De verkoop van kinderboeken vertegenwoordigt 18,8% van de totale boekenmarkt in Vlaanderen. 

In Nederland is de verkoop van kinderboeken goed voor 15,8% van de totale boekenmarkt, wat toch heel minder is dan bij ons.

Welke tendensen tekenen zich af? Welke kinderboeken zijn vandaag populair? 

Om dat te kunnen beoordelen, bekijken we dit best per leeftijdscategorie.

Top 5:  4 tot 6 jarigen

1             Jip en Janneke  Schmidt, Annie M.G.     Querido Kinderboek

2             Pluk van de Petteflet    Schmidt, Annie M.G.     Querido Kinderboek

3             Pluk van de Petteflet    Schmidt, Annie M.G.     Querido Kinderboek

4             Mijn mooiste winterverhalen   Chown, Xanna  Rebo Productions

5             Disney voor meisjes      Lawrence, Jack /Fain, Sammy    Rubinstein b.v.

Bij de kinderen jonger dan 6 jaar zijn het de klassiekers die blijven boven drijven. Het zijn de ouders en de grootouders die deze boeken kopen en die boeken kopen die ze kennen en waarvan ze zeker zijn dat ze goed zijn.

-          Top 5: 7 tot 9 jarigen

1             Fantasia IX, de fenomenale reis  Stilton, Geronimo Wakkere Muis, B.V. De

2             Fantasia VIII       Stilton, G.           Wakkere Muis, B.V. De

3             Het bevroren paradijs   Stilton, Thea      Wakkere Muis, B.V. De

4             Fantasia               Stilton, G. /Stilton, Geronimo    Wakkere Muis, B.V. De

5             Wie wordt de nieuwe meesterchef? / 64    Stilton, Geronimo           Wakkere Muis,

Bij de 7 tot 9 jarigen is het Geronimo Stilton die nog steeds de meest geliefde figuur is.

Top 5: 10 tot 12 jarigen

1             Gedumpt            Kinney, Jeff       VBK Media

2             Het leven van een Loser              Kinney, Jeff       VBK Media

3             Vette pech!       Kinney, Jeff       VBK Media

4             Een hondenleven           Kinney, Jeff       VBK Media

5             Zwaar de klos    Kinney, Jeff       VBK Media

Bij de 10 tot 12 jarigen is Jeff Kinney de succesauteur van het moment met zijn internationale succesreeks “Dagboek van een loser” 

Top 5: 13 tot 15 jaar

1             Warrior cats / De wildernis in     Hunter, Erin       BAECKENS BOOKS

2             Warrior Cats / 4 Sterrenlicht       Hunter, Erin       BAECKENS BOOKS

3             Schemering       Hunter, Erin       BAECKENS BOOKS

4             De bruid              Bracke, Dirk       Davidsfonds/Infodok

5             Kronieken van de onderwereld               Clare, Cassandra              House of Books B.V.,

Bij de 12+ beginnen dan weer twee andere tendensen: fantasie en maatschappelijke thema’s (zoals Dirk Bracke). 

Top 5: 15 +

1             Opstand              Roth, Veronica Unieboek ! Het Spectrum

2             Samensmelting                Roth, Veronica Unieboek ! Het Spectrum

3             Inwijding             Roth, Veronica Unieboek ! Het Spectrum

4             Als ik blijf            Forman, Gayle  Dutch Media uitgevers

5             Divergent           Roth, Veronica Unieboek ! Het Spectrum

Bij de 15+ is het Divergent troef geweest in 2014. Het succes van de film heeft duidelijk de 'young adults' aangesproken. De verkoop binnen deze leeftijdscategorie is ook gestegen met niet minder dan 60%. 

Conclusie? 

Vlaanderen is erg sterk op het vlak van kinderboeken. Er zijn heel wat uitstekende kinderboekenuitgevers, auteurs en illustratoren die het op het internationale vlak zeer goed doen. Dat vertaalt zich zeker in de aandacht die kinderboeken krijgen in de media. Dat ressorteert ook duidelijk een effect op de verkoop van de kinderboeken. 

Verkoop non-fictie informatief: een divers plaatje

Non-fictie is hot. Zeker de informatieve non-fictie kent de laatste tijd heel veel aandacht in de media. Vorig weekend organiseerden een aantal organisaties in Leuven zelfs de 24-uren van de non-fictie. De vraag is of dit ook terug te vinden is in de verkoop van de boeken? We hebben dit voor u uitgezocht. 

Non-fictie informatief omvat heel wat genres. Het gaat van taalboeken over kunst, muziek, theater, geschiedenis, filosofie, psychologie, politiek en dergelijke. Het is dan ook niet verrassend dat het plaatje heel verscheiden en divers is. 

Als we al deze verschillende genres nemen (van NUR 600 tem. 799), dan stellen we een serieuze piek vast in 2011, gevolgd door een lichte daling in 2012 en 2013. In 2014 is er zo goed als een stabilisatie tegenover 2013.  

Als we echter naar bepaalde onderdelen gaan kijken, dan zien we daar een ander plaatje. Neem bijvoorbeeld de geschiedenisboeken. Daar stellen we jaar na jaar een stijging vast in de belangstelling. Sinds 2010 kent dit genre een stijging van bijna een kwart van de verkoop (+23,4%). Er is dus een sterk groeiende belangstelling geweest de voorbije jaren voor geschiedenisboeken. Dit fenomeen speelt zich niet alleen af in 2013 en 2014 naar aanleiding van de herdenking van de Groote Oorlog. Het is al bezig sinds 2010. 

Als we alle genres van non-fictie nemen, zonder de taal- en de kunstboeken, dan bundelen we geschiedenis, mens en maatschappij, filosofie, psychologie enz…

Daar zien we weer een andere tendens. Ook daar stellen we een piek vast in 2011, is er zelfs nog een lichte groei naar 2012 om daarna licht af te nemen, maar toch wel op een veel hoger niveau dan in 2010. De verkoop in 2014 van dit soort boeken is tegenover 2010 gestegen met bijna 10%.

Globaal genomen kan je dus wel stellen dat de informatieve non-fictie boeken de voorbije vier jaar wel een hechte hausse hebben gekend.

En hoe zit het dan met de kunstboeken? Zoals u ziet in bovenstaande grafiek heeft de verkoop van de kunstboeken in 2011 een piek gekend, om daarna in 2012 een forse daling met 24% te kennen.

In 2013 is de verkoop gestabiliseerd om dan in 2014 opnieuw licht te stijgen met 2%.

Opvallend daarbij is dat de onlineverkoop van de kunstboeken de voorbije vijf jaar fors is gestegen: zie grafiek hieronder. Op vijf jaar tijd is de verkoop van kunstboeken via de internetboekhandels bijna verviervoudigd, een stijging met 370%. Dit is toch wel verrassend. Want als je één soort boeken eerst wil bekijken en wil doorbladeren, dan zijn het toch de kunstboeken. En toch beslist de liefhebber van kunstboeken er anders over. We moeten wel een belangrijke kanttekening bij deze cijfers plaatsen: dit zijn de verkoopcijfers via de gewone winkels. Heel veel kunstboeken worden ook verkocht via tentoonstellingen en museumshops. Dit kanaal vertegenwoordigt bijna 50% van de totale verkoop van kunstboeken in ons land en deze zitten niet in deze cijfers. 

Conclusie: het beeld is van de verkoop van non-fictie informatieve boeken is zeer divers en hangt vaak samen met het verschijnen van zeer aantrekkelijke titels in een bepaald genre. Eén genre steekt er in positieve zin uit: de belangstelling voor geschiedenisboeken is op vijf jaar tijd met een kwart gestegen. Maar ook de genres filosofie, psychologie en maatschappij hebben sinds 2011 een hausse gekend. De extra aandacht voor non-fictieboeken vertaalt zich dus ook in de verkoop van de boeken.

Bron: GfK

Worden boeken duurder door een gereglementeerde boekenprijs?

Boze tongen beweren dat boeken duurder worden met door een gereglementeerde boekenprijs. In het rapport Tweede evaluatie van de Wet op de vaste boekenprijs in Nederland, heeft men dit punt niet onderzocht. Het Franse evaluatierapport gaat wel grondig in op deze vraag.

Er werd met name een vergelijking gemaakt tussen de index van de consumptieprijzen en de gemiddelde prijs van boeken (niet-schoolboeken omdat de schoolboeken in Frankrijk buiten de FBP-wet vallen) in de periode tussen 1990 en 2008. De conclusies luiden als volgt: “Als we de ontwikkeling van de nieuwe globale index, beschikbaar sinds 1990, analyseren, dan stellen we vast dat de cyclus van de relatieve prijsverhoging voor het niet-schoolboek, begon  in 1986 en in 1994 zijn hoogtepunt bereikte, om vervolgens tussen 1995 en 1999 een periode in te luiden van relatieve prijsstabiliteit. Daarna, vanaf 2000 en ononderbroken tot vandaag, zien we een nieuwe cyclus van relatieve prijsverlaging van het boek.” (Situation du livre p. 65).

Dit wordt visueel weergegeven in onderstaande grafiek.

In Frankrijk is er ook een consumentenonderzoek gebeurd naar de gemiddelde prijs die de consumenten betalen voor een boek. In dit onderzoek merken we dat er een stevige prijsdaling heeft plaats gehad tussen 1994 en 1998 nl. van 13,10€ naar 11,30€. Volgens de onderzoekers heeft dit te maken met het wegvallen van de aankoop van papieren encyclopedieën en woordenboeken. Sinds 1998 is de gemiddelde aankoopprijs van boeken in het panel van TNS-Sofres rond de 11,50€ blijven schommelen.

De onderzoekers komen tot de vaststelling dat deze twee tabellen goed de positie van het boekenvak in Frankrijk vertalen:

“Ze weerspiegelen het bestaan van een daadwerkelijke concurrentie tussen de leveranciers over de prijs. De vraag die soms wordt gesteld naar eventuele afspraken tussen uitgevers om de prijzen van boeken hoog te houden, blijkt niet relevant te zijn in het licht van deze ontwikkelingen. Concurrentie wordt ook aangemoedigd door de ontwikkeling van een verscheidenheid van formaten en prijzen: paperback, club-edities, luxe uitgaven, ...

Ten slotte, de afwezigheid van een prijzenoorlog op het niveau van de detailhandel heeft kunnen vermijden wat gebeurd is in het Verenigd Koninkrijk, nl. dat uitgevers worden gedwongen de prijs van moeilijk verkoopbare boeken te verhogen om de grote kortingen die ze moeten geven aan de detailhandel op de bestsellers te compenseren.”  (Situation du livre p. 67).

In Vlaanderen heeft Boek.be ook een onderzoek laten uitvoeren door de Universiteit Antwerpen naar de prijsevolutie van boeken. (Verdickt, 2014). 

De onderzoekster heeft drie categorieën van boeken onderzocht: literatuur, strips en schoolboeken. Deze laatste laten we hier buiten beschouwing omdat ze niet zijn opgenomen in het voorstel van gereglementeerde boekenprijs. De onderzoekster komt tot de vaststelling dat de boeken relatief goedkoper zijn dan 12 jaar geleden.

Als we de strips bekijken, dan volgen de prijzen van de strips vrijwel de evolutie van de index in de periode van 2001 tot 2013. Het overgrote deel van de strips wordt in Vlaanderen geproduceerd onder een regime van vrije prijzen.

Wat het literatuurgenre betreft kon worden vastgesteld dat de gemiddelde prijs van een gebonden roman tot 2005 quasi gelijk met de inflatie evolueerde. Vanaf 2005 echter, blijft de prijs ongeveer gelijk, terwijl de inflatie nochtans wel steeg. De consument betaalde in 2013 dezelfde reële prijs voor een gebonden roman als in 2005. Vergeleken met de inflatie, kost het boek vandaag 13,8% minder dan in 2001. De gemiddelde prijs van een paperback kende vanaf 2005 ook een daling, maar volgt sindsdien perfect de evolutie van de indexstijging. Romans, goed voor 1/3 van de totale boekenverkoop, zijn de voorbije 12 jaar niet in prijs toegenomen. Meer zelfs: het prijsverschil tussen een paperback en een gebonden boek wordt steeds kleiner, terwijl een gebonden boek veel duurzamer is.

Dit onderzoek is uitgevoerd op de door de uitgevers vastgestelde prijzen, niet op wat de consument aan de kassa heeft betaald. Ongeveer 80% van de prijzen van literaire boeken worden vastgelegd in Nederland waar een vaste boekenprijs geldt. En toch zijn de prijzen daar relatief gesproken gedaald. De prijsbepaling en het onder controle houden van de prijsstijgingen door de uitgevers is vooral ingegeven door het feit dat de uitgevers zich zeer bewust zijn van de prijsgevoeligheid bij de consumenten.

Al deze elementen sluiten aan bij de conclusies van een vergelijkend onderzoek uit Noorwegen, nl. dat er geen verband kan worden vastgesteld tussen de prijsevolutie van boeken en het al dan niet invoeren van een gereglementeerde boekenprijs. 

Voorspellingen van Deloitte voor 2015: papieren boek blijft belangrijk

Recent publiceerde het bekende adviesbureau Deloitte zijn vooruitzichten voor 2015. Het is de moeite waard om er even bij stil te staan want de boekensector houdt best rekening met de te verwachten ontwikkelingen. We pikken er de vijf belangrijkste voorspellingen uit die belangrijk zijn voor de boekensector.

1. Mobiel betalen wordt steeds belangrijker.
Steeds meer mensen betalen met hun gsm. Deloitte voorziet een stijging van 1000% van het aantal mobiele toestellen dat dit jaar zal gebruikt worden voor betalingen. En dat minstens één maal per maand. Boekhandels houden hier best rekening mee. Een app zoals iWish zou aan belang kunnen toenemen. Maar tegelijk moeten we er ons van bewust zijn dat consumenten erg gevoelig zijn voor de veiligheid bij het mobiel betalen.

2. Jongere generaties willen wel betalen voor content.
Hoewel meestal het tegendeel wordt gedacht, voorspelt Deloitte dat in de VS jongeren dit jaar gemiddeld 750 dollar zullen betalen voor media content. Dat is 15% van hun inkomen, wat procentueel hoger ligt dan bij oudere generaties. 18 tot 34 jarigen besteden minder aan content. Maar zij zouden toch samen goed zijn voor een omzet van 60 miljard dollar voor boeken, films, games, concerten, festivals e.d.

3. Papieren boeken blijven belangrijk.
Volgens Deloitte blijft het papieren boek goed voor ongeveer 80% van de omzet voor boeken in de ontwikkelde wereld. En dit niettegenstaande de alomtegenwoordigheid van smartphones, tablets, e-readers e.d. 18 tot 34-jarigen houden evenzeer van papieren boeken als oudere generaties. Ze houden van de geur van papier, van het feit dat anderen kunnen zien wat ze lezen enz... Dezelfde bevindingen werden recent ook gepubliceerd in een dossier van The Economist met voorspellingen van PWC over de penetratiegraad van e-books in de wereld.

4. Click & Collect plaatsen zullen fors toenemen.
Deloitte voorziet dat plaatsen waar je bestellingen kan gaan oppikken in Europa fors gaan toenemen. Ze ramen het aantal in 2015 boven de 500.000. Het is een praktijk die in Canada erg in trek is en ook bij ons steeds meer succes heeft. Denken we maar aan de ophaalboxen van B-Post in een aantal grote stations.

5. Korte Youtube-filmpjes zullen de televisie niet verdringen.
Deloitte verwacht dat kort filmpjes (korter dan 20 min.) maar 3% bedragen van wat het publiek aan video's bekijkt. Televisieprogramma's of series maken, blijft dus belangrijk. Wat niet betekent dat trailers of korte films niet belangrijk zijn.

De presentatie met alle voorspellingen van Deloitte kan je hier bekijken en downloaden.

Het boekenvak is een fijn vak, maar...

Het boekenvak is een fijn vak. Al meer dan dertig jaar werk ik binnen deze sector in verschillende functies. De laatste jaren bij Boek.be, als hoofd van het Kenniscentrum en sinds anderhalf jaar ook als adjunct-directeur. Wat me de laatste tijd opvalt, is dat sommigen het blijkbaar fijn vinden om zichzelf in de voet te schieten. Men wil zo graag zijn ei kwijt en gooit dan maar wat zaken in de pers, zonder te vergeten dat de lezers en kopers van boeken meelezen en zich afvragen: hebben die niets anders te doen dan ruzie te maken? Zo haalt vandaag Boek.be de voorpagina van de boekenbijlage van De Morgen. Geen mooie literaire parel in de kijker dit keer (op drie pagina's had men zeker 6 boeken kunnen promoten), maar de belangenvereniging van de boekensector zelf. De economische crisis en de groeiende nervositeit die hiermee gepaard gaat, is hier zeker niet vreemd aan.

"Boek.be doet niets voor de boekhandelaar", fulmineert een gewaardeerde winkelier. "De strijd om de vaste boekenprijs hebben ze jaren geleden verloren." De persoon in kwestie is blijkbaar vergeten dat dit punt in het Vlaamse regeerakkoord is opgenomen. Ook de journalist in kwestie is hiervan blijkbaar niet op de hoogte. Nog nooit stonden we zo dicht bij een gereglementeerde boekenprijs. Nog nooit stond dit punt in een regeerakkoord. Nog nooit heeft een minister gevraagd aan Boek.be en het BoekenOverleg om een door de sector gedragen voorstel over te maken. Dat hier verschillende en ja soms tegenstelde belangen spelen, is onmiskenbaar een feit. De beslissingen laten nemen door een aantal sleutelspelers zou tot een snellere besluitvorming kunnen leiden. Maar ik denk niet dat dit door de meerderheid van de leden op prijs zou gesteld worden. Zorgvuldige consultatie en overleg is dus het lot van elke ledenvereniging en belangenvereniging. Ja, dat overleg kan efficiënter, de structuren eenvoudiger. Maar daar wordt aan gewerkt, zoals ook directeur André Vandorpe aangeeft in het artikel.

"Het gevecht over de bibliotheekkortingen heeft Boek.be zelfs nooit gevoerd," vervolgt onze boekhandelaar in kwestie. Ook op dit punt is de boekhandelaar duidelijk slecht geïnformeerd. Al jaar en dag is dit een belangrijk strijdpunt van Boek.be. De overheid ondersteunt jaar na jaar de bibliotheeksector in Vlaanderen massaal met publieke middelen. Niemand ontkent het nut daarvan. Maar dat de lokale overheden deze overheidsmiddelen misbruiken om de boekhandels mee te trekken in steeds grotere kortingslagen is onbegrijpelijk. Dat daarbij de lokale boekhandel vaak gedwongen wordt om kortingen te geven tussen de 25 en 30%, heeft zware gevolgen op de leefbaarheid van de lokale boekhandel. Boek.be en VVB hebben dit al jarenlang op de politieke agenda geplaatst. De vorige minister van Cultuur, Joke Schauvlieghe, had hier wel oren naar, maar durfde niet in te gaan tegen de sterke bibliotheeklobby en de lokale overheden die de bibliotheken besturen. Ze heeft dan maar een studie besteld om één en ander te onderzoeken. De studie is zoals verwacht in de schuif beland. Boek.be en VVB hebben geprobeerd om via overleg met VVSG, de Vlaamse Vereniging van Steden en Gemeenten, om een gezamenlijke nota op te stellen om bij openbare aanbestedingen niet alleen de kortingen te laten spelen, maar ook kwalitatieve criteria mee in rekening te brengen. Tot vandaag zijn we daar nog niet in geslaagd. Maar belangrijk om hierbij te noteren is dat Boek.be dit punt nu naar voren heeft geschoven in het voorstel van gereglementeerde boekenprijs. Daarin staat uitdrukkelijk vermeld dat de kortingen voor bibliotheken maximaal 15% zouden mogen bedragen. Want hoe men het ook draait of keert, het probleem kan alleen maar opgelost worden met een wettelijke regeling. In de huidige constellatie, met de financiële problemen van de gemeenten voor ogen, wordt het zeer lastig om lokale schepenen te overtuigen om niet voor een maximale korting te gaan.

Naast deze belangrijke punten is het niet onbelangrijk om te wijzen op een aantal andere initiatieven die Boek.be en VVB hebben genomen de laatste maanden.

Met de campagne "boekhandel in actie" worden meer dan 20 onafhankelijke boekhandelaren begeleid om hun cijfers en boekhouding grondig te analyseren en te vergelijken met andere boekhandels. Op basis van dit onderzoek krijgt de boekhandel een beter inzicht in zijn winkelactiviteit en kan men gemakkelijker maatregelen nemen om de rentabiliteit van de boekhandel bij te sturen.

Recent heeft Boek.be ook een investeringsplatform opgericht waar boekhandels en uitgevers een beroep kunnen doen wanneer men investeringen plant. Het platform gaat de leden die dat wensen begeleiden doorheen hun investeringsdossier, kan advies geven rond mogelijke subsidies of vormen van financiering en dergelijke. Hiervoor werken we samen met Agentschap Ondernemen, Cultuurinvest en Fintro.

Waarom haalt dit alles vandaag de pers? Wat bezielt De Morgen met dit artikel? Waarom willen de zogenaamde informanten anoniem blijven? 

Op dit ogenblik is Boek.be de belangrijke spreekbuis richting Vlaamse overheid om de drie punten die in het regeerakkoord zijn opgenomen, gestalte te geven: de gereglementeerde boekenprijs, de steun aan de onafhankelijke boekhandel en een ruime promotiecampagne voor het lezen en kopen van boeken. Als men denkt het boekenvak een dienst te bewijzen met het onderuit halen van het imago van Boek.be, dan slaat men de bal compleet mis. Ik denk dat elke boekenliefhebber er meer baat bij heeft om met z’n allen de schouders te zetten onder de realisatie van deze voor de boekensector zeer belangrijke punten. Dat vandaag in Vlaanderen de boekenverkoop terug een lichte heropleving kent, in tegenstelling tot Nederland, heeft zeker te maken met de inspanningen die vandaag gebeuren door het geheel van de sector, zowel uitgevers, boekhandels als Boek.be om het boek te presenteren als de aangenaamste en belangrijkste drager van cultuur en informatie. Het is te gemakkelijk op om basis van één stem en zogezegde anonieme insiders het boekenvak in diskrediet te brengen.  

Boekhandels in Londen: inspirerende voorbeelden?

Op maandag 29 september vertrokken een dertigtal boekhandelaren op dagtrip naar Londen voor een inspiratiebezoek aan een aantal interessante boekhandels. Het initiatief kwam van het Vlaams Fonds voor de Letteren, ism. CJSM en Boek.be. We bezochten drie boekhandels: Daunt bookshop, de nieuwe Foyles en de London Review Bookshop. Drie totaal verschillende boekhandels met elk andere punten van inspiratie.

Daunt Bookshop 

Deze winkel is gevestigd in een prachtig pand in een mooie buurt in Londen. Wat heel bijzonder is aan deze winkel, is het feit dat hun boeken quasi allemaal geklasseerd staan op land. Fictie, non-fictie, reisgidsen, kookboeken, … ze staan allemaal door mekaar volgens het land waarover het gaat. Op die manier ontdekt men soms pareltjes die men door de klassieke indeling volgens genre anders over het hoofd zou zien. Een nieuwe vorm om mensen boeken te laten ontdekken. Maar men gaat hier niet fanatiek mee om. Ze hebben gemerkt dat de klanten daardoor soms in de war geraken en hebben uiteindelijk ook beslist om een afdeling fictie, non-fictie en kookboeken te maken, voor de klanten die daar specifieke interesse in hebben.

Ook de manier van inkopen is bijzonder. De zaakvoerder beslist wat wordt aangekocht, maar van elk boek koopt hij maar één exemplaar aan. Het is pas als het boek in de winkel is aangekomen dat het team bekijkt wat ze met het boek gaan doen en of er extra aandacht aan wordt geschonken. Vermits boeken binnen de 24 uur kunnen geleverd worden (via Gardner’s) is bijbestellen heel eenvoudig. Men kiest er voor om een zo breed mogelijk aanbod te hebben met maximaal één of twee exemplaren die snel worden aangevuld.

Opvallend is ook de zeer horizontale structuur van het personeel. Iedereen doet alles in de winkel. Er zijn geen mensen die specifiek de aankoop doen of specifiek de boeken uitpakken, in de rekken zetten of administratieve taken opnemen. Iedereen doet alles en moet alles kunnen. We zagen dan ook de zaakvoerder met een stapel boeken uit de kelder komen om die zelf in de rekken te plaatsen. De boekverkopers worden ook beter betaald dan gemiddeld, omdat men heel veel belang hecht aan de kwaliteit en het engagement van de verkopers. Bij aanwerving kijkt men niet of iemand ervaring heeft in de sector, liefst niet zelfs. Vooral algemene kennis is van belang.

De boekhandel zet ook sterk in op het organiseren van activiteiten. Quasi elke dag is er een boekpresentatie in de boekhandel, meestal van 19 tot 20 uur, in samenwerking met een uitgeverij. De boekhandel zit meestal vol. Mensen betalen entreegeld, maar krijgen daarbij wel een drankje en een hapje aangeboden. De boekhandel werkt ook samen met restaurants uit de buurt, zodat de aanwezigen een voucher krijgen aangeboden om na de activiteit ergens te gaan eten.

Op dit ogenblik hebben ze nog een webshop, maar ze plannen om deze af te bouwen. Men wil meer inzetten op de selectie en de inhoudelijke bijdragen van klanten. Opvallend is ook het abonnementsaanbod. Mensen kunnen een abonnement nemen om per maand voor een bepaald bedrag aan boeken toegestuurd te krijgen. Drie mensen van de boekhandel werken hier specifiek op en stellen een boekenpakket samen volledig op maat van iedere klant. Geen eenheidsworst, maar maatwerk. Men is daarbij zeer soepel op retours van boeken die toch niet in de smaak zouden vallen. Vaak wordt zo’n abonnement cadeau gedaan maar verlengt de ontvanger van het abonnement later het abonnement omdat men het zelf leuk vindt. De boekhandelaar als gidsfunctie, daar hecht men zeer veel belang aan.

Boeken waar zeer veel vraag naar is, maar die niet meer verkrijgbaar zijn, worden soms door de uitgeverij van de boekhandel opnieuw uitgegeven. Op die manier krijgt de winkel een uitzonderlijk en uniek aanbod van boeken die nergens anders verkrijgbaar zijn. Het is een usp waar zeer veel belang aan wordt gehecht. Deze boeken belanden dan ook op de tafels waardoor ze extra in de kijker worden geplaatst.

Foyles

Een boekhandel van een totaal andere orde is de vernieuwde Foyles. Op enkele huizen van hun oude pand hebben ze een oude school verbouwd tot een gigantische boekhandel: 6 verdiepingen hoog, met in het midden een open ruimte. Een gigantische, indrukwekkende boekhandel zoals er maar weinig bestaan in de wereld. Hoewel zo’n boekhandel enkel in een wereldstad mogelijk is, Londen heeft 15 miljoen inwoners, kunnen we er toch interessante zaken uit opsteken. De manager die de verbouwing heeft geleid, licht ons één en ander toe. Bij de gesprekken over het concept van de winkel, zijn ze vooral gaan kijken naar andere retailers en niet naar boekhandels. Dat is zijn belangrijkste advies: boekhandelaren moeten in de eerste plaats retailers zijn en bekijken wat men kan leren van andere retailers. Zo hebben ze heel veel belang gehecht aan de verlichting. De wanden zijn wit, de rekken idem. Heel veel open ruimtes met allerlei spots die de boeken in de picture zetten. “Zet een spot op een boek en hij verkoopt”, zegt hij bij wijze van boutade.  Het is duidelijk dat ze zeer goed gekeken hebben hoe Apple zijn Applestores heeft uitgebouwd. Bovenaan de boekhandel is een mooie trendy koffieshop gevestigd. De hoogste verdieping is volledig gereserveerd voor een event-zaal. Daar zet men ook heel sterk op in: ontmoetingen met auteurs, discussies over boeken. Dat is iets wat Amazon niet kan en waarmee men mensen naar de boekhandel trekt.

LondonReview Bookshop

Deze boekhandel is gevestigd in de wijk Bloomsbury. Een mooie boekhandel propvol boeken. Ook hier kiest men voor een zeer breed assortiment van eentjes, met weinig hoge stapels. De boekhandel vormt eigenlijk een drieluik: het tijdschrift London Review of Books, de boekhandel en de cake shop. De boekhandel is niet echt winstgevend. De winst wordt gemaakt door het tijdschrift en door de vele activiteiten die men organiseert.

Het tijdschrift heeft een zeer groot bereik, zelfs wereldwijd, met een hoog aantal abonnees en is internationaal gerenommeerd voor zijn boekrecensies. De redactie werkt onafhankelijk van de winkel en vice versa.

De boekhandel is sterk gespecialiseerd. Zo heeft men een poëzieafdeling van om en bij de drie meter. Poëzieliefhebbers uit heel Londen komen naar deze boekhandel op zoek naar hun favoriete gedichten. De boekhandel zet ook zwaar in op het organiseren van activiteiten. Opvallend ook hier is dat deelnemers bereid zijn om hiervoor te betalen. Zo kwamen niet minder dan 200 mensen naar een lezing van de Noorse schrijver Karl Ove Knausgård en hadden ze hier 15 pond voor over. Dankzij een uitgebreid adressenbestand (meer dan 70.000 e-mails) en een zeer goed crm-systeem kunnen gerichte mailings uitgestuurd worden voor deze activiteiten die vaak snel volgeboekt zijn.

Ze verhuren ook de winkel voor activiteiten van uitgevers of andere organisaties. Daar wordt behoorlijk veel gebruik van gemaakt omdat het kader zeer uitzonderlijk is.

Naast de boekhandel is ook een trendy cake shop gevestigd. De manager is de excentrieke Terry Glover die uitzonderlijk lekkere dingen bakt en die ook zeer goed weet te presenteren. Deze cake shop is niet direct een cash cow, maar het is een instrument om mensen naar de boekhandel te lokken en om de deelnemers aan de activiteiten lekker te verwennen. Ook hier sluiten de activiteiten vaak aan bij de werkuren: van 18u30 tot 20 uur.

Conclusie

Uiteraard  kan niet elk concept zomaar worden overgenomen. Maar als er één les kan getrokken worden uit dit bezoek aan zo uiteenlopende boekhandels is dat een boekhandel een eigen “smoel” moet nastreven. Men moet zijn eigen weg zoeken, liefst in samenwerking met zijn klanten om zaken aan te bieden die een andere boekhandel niet heeft. Het heeft ook geen zin om te proberen de grote ketens en webshops in het klein proberen na te bootsen. Inzetten op een eigen aanbod, een specifieke service, klantenbinding op vele mogelijke manieren, alternatieve inkomstenbronnen, ontmoetingen met auteurs e.d….. Het zijn allemaal domeinen waar mogelijkheden liggen voor onafhankelijke boekhandels om een eigen positie te verwerven in het moeilijke boekenlandschap.

Wat kunnen auteurs verwachten van Amazon?

In zijn column in De Morgen (14/08/2014) pleit de Britse econoom John Kay ervoor dat de auteurs best de kant kiezen van Amazon, dus tegen de uitgevers, omdat deze laatsten meer van geld zouden houden dan van boeken. Kay heeft gelijk dat de macht van de auteurs groeit, maar of Amazon de witte ridder is waaraan de auteurs zich moeten vasthaken is zeer de vraag.

De digitalisering heeft een grote impact op de boekensector. Maar er zijn meer elementen die de boekensector door mekaar schudden. De online verkoop neemt steeds grotere proporties aan, waardoor de lokale boekhandel zijn plaats in de winkelstraat moet herdenken en de uitgevers hun marketing helemaal moeten omgooien. Wereldspelers zoals Apple, Google, Kobo en Amazon komen op de markt en nemen het overgrote deel van de e-boekenverkoop voor hun rekening. Binnen dit kader zoeken grote en minder grote uitgevers en boekhandels hun nieuwe positie. Dat de uitgevers meer van geld zouden houden dan van boeken, zoals Kay beweert, wordt door de cijfers fors tegengesproken. Heel wat uitgevers hebben de voorbije jaren verliezen moeten incasseren, een deel van hun activiteiten moeten stopzetten of mensen moeten ontslaan. Grote distributiehuizen (bv. Libridis) of winkelketens (Selexyz, Polare, ECI,…) hebben hun deuren moeten sluiten. Het grote geld gaat vandaag echt niet om binnen de Nederlandstalige boekensector.

De Angelsaksische markt waar Kay naar verwijst, is heel verschillend van de boekensector bij ons. Oplages en omzetten zijn vele malen groter. Terwijl in de Angelsaksische wereld zich een grote concentratiebeweging afspeelde de voorbije jaren, ken je bij ons een omgekeerde beweging. Zo zijn recent vier befaamde uitgeverijen uit de WPG-groep verzelfstandigd.

De vraag moet gesteld worden of de Vlaamse auteur er vandaag veel voordeel bij heeft om in deze onzekere tijden partij te kiezen voor een wereldspeler als Amazon. Als er één partij is die meer van geld houdt dan van boeken, dan is het Amazon. Amazon is een beursgenoteerd bedrijf dat vooral zijn marktaandeel wil vergroten en andere spelers uit de markt wil spelen om daarna te kunnen cashen. Dat ze hierbij niet gehinderd worden door ethische normen is al meermaals gebleken. De werkomstandigheden in de magazijnen van Amazon zijn door de Duitse televisie al vaak aan de kaak gesteld en hebben herhaaldelijk tot werkonderbrekingen geleid. Het ontwijken van faire belastingen heeft in de UK voor grote debatten gezorgd. Duurzame e-commerce is duidelijk niet de topprioriteit van Amazon. Dat auteurs hun toekomst in de handen zouden moeten leggen van zo’n wereldspeler lijkt me niet verstandig.

Zijn de uitgevers slecht voorbereid op de digitale revolutie? Zoals in elk vakgebied heb je een grote diversiteit. Heel wat uitgevers zoeken actief hun weg in het digitaal uitgeven. De educatieve uitgevers zijn op dat vlak zeker en vast voorlopers. Binnen het project Uitgeverij van de Toekomst zijn vandaag 26 Vlaamse uitgevers actief om alle mogelijkheden van digitaal uitgeven te onderzoeken en nieuwe modellen uit te werken. WPG en Ballon Media hebben samen een platform opgezet om de digitale strip verder vorm te geven. Uiteraard zijn er ook uitgevers die deze beker aan zich laten voorbij gaan en hopen dat de digitale revolutie zal overwaaien. Als Kay de hele boekensector als behoudsgezind bestempelt gaat hij zeer kort door de bocht.

Een andere misvatting van Kay is dat de auteur eigenlijk geen uitgever meer nodig heeft om de weg naar het publiek te vinden. Om een goed boek te maken is er heel wat nodig: een goede redacteur, een goede vormgever, efficiënte marketing en promotie enz… Of dit nu gebeurt door een uitgeverij of door een agent, of door wie ook, hier ligt de meerwaarde voor een auteur. Uitgevers die veel aandacht besteden aan het begeleiden en ondersteunen van hun auteurs zijn vaak ook de meest succesvolle uitgevers. Men mag niet vergeten dat boeken uitgeven een vak apart is waar ervaring en knowhow een belangrijke rol spelen. Er wordt vaak verwezen naar één of andere auteur die via selfpublishing is doorgebroken. En zo zijn er wel een aantal te vinden. Maar massa’s boeken die uitgegeven zijn in eigen beheer verdwijnen in de anonimiteit van het internet of moeten het stellen met een oplage van enkele honderden exemplaren.  

Kay heeft het wel bij het rechte eind als hij stelt dat de gewijzigde situatie binnen de boekensector voor één zaak zal zorgen: de positie van de auteur zal aan belang toenemen. Maar Kay is niet de enige die dit beseft. Steeds meer uitgevers zijn zich bewust van deze situatie en zetten steeds meer in om hun auteurs op allerlei domeinen te ondersteunen. Dat de belangen van auteurs en uitgevers niet altijd gelijk lopen is een feit. Maar samenwerking lijkt me in deze moeilijke tijden voor beide partijen de beste weg. Want er zijn nog andere katten te geselen. Denken we maar aan de dalende boekenverkoop in quasi alle Europese landen. Een oorlogje zoals nu wordt gevoerd door Amazon tegen Hachette in de VS kan de Vlaamse boekensector missen als kiespijn.

PS. Uitgerekend vandaag publiceren een honderdtal Duitse auteurs een open brief tegen Amazon:

http://www.handelsblatt.com/unternehmen/handel-dienstleister/deutsche-autoren-rebellieren-aufstand-gegen-das-amazon-diktat/10325942.html

---