Kinderboeken blijven populair in Vlaanderen

Van 5 tot 20 maart 2016 staat Vlaanderen weer in het teken van de Jeugdboekenweek. Een goed moment om te kijken hoe het gesteld is met de verkoop van de jeugd- en kinderboeken in Vlaanderen.

In 2015 is er voor 37,4 miljoen euro aan kinderboeken verkocht in Vlaanderen. Dat is 0,8% meer dan in 2014. In aantallen vertegenwoordigt dit 3,6 miljoen exemplaren.

Zie: http://www.boekenvak.be/sites/default/files/GfK_Jaarcijfers_Boek%20be_2015_28012016.pdf  

Dat de verkoop van de kinderboeken in 2015 nog is gestegen tegenover 2014 is op zich wel een zeer opvallend gegeven, want in 2014 woedde de rage van de “loombandboeken” volop, wat toch goed was voor een niet onaanzienlijke verkoop die ook onder de rubriek kinderboeken ressorteert. Niettegenstaande deze rage nu voorbij is, stijgt de verkoop van de kinderboeken toch nog steeds.  

Als we de verkoop van de kinderboeken op een iets langere termijn bekijken en we vergelijken de verkoop in 2015 met deze 5 jaar geleden (2010) dan merken we een stijging met 5,6%. Het ene jaar is uiteraard al iets beter dan het andere, wat onder andere ook te maken heeft met het verschijnen van nieuwe succestitels of een nieuwe succesreeks. Maar globaal tekent er zich wel een positieve trend af over de laatste jaren. 

Ook het marktaandeel van de kinderboeken in Vlaanderen scoort zeer hoog. De verkoop van kinderboeken vertegenwoordigde in 2015 19,1% van de totale boekenmarkt in Vlaanderen. In 2014 bedroeg dit 18,8%. In Nederland is de verkoop van kinderboeken goed voor ongeveer 16% van de totale boekenmarkt, wat toch behoorlijk wat minder is dan bij ons.

Welke tendensen tekenen zich af? Welke kinderboeken zijn vandaag populair? 

Om dat te kunnen beoordelen, bekijken we dit best per leeftijdscategorie.

Top 5:  4 tot 6 jarigen

1.          Mijn mooiste winterverhalen                 Xanna Chown               Rebo Productions

2.          Frozen – Kerstavond met Olaf             Jessica Julius               Rubinstein

3.         Jip en Janneke                                     Annie M.G. Schmidt      Querido Kinderboek

4.         Pluk van de Petteflet                            Annie M.G. Schmidt      Querido Kinderboek

5.         Muzikale ballerina                                                                    Rebo Productions

Bij de kinderen jonger dan 6 jaar blijven de klassiekers erg populair. Ook de Disney rages zijn merkbaar in de topverkopen. Vaak zijn het de ouders en de grootouders die deze boeken kopen en die boeken kopen die ze kennen en waarvan ze zeker zijn dat ze goed zullen bevonden worden.

        Top 5: 7 tot 9 jarigen

1.     Fantasia X                                Geronimo Stilton          Wakkere Muis, B.V. De

2.     Fantasia IX, de fenomenale reis Geronimo Stilton           Wakkere Muis, B.V. De

3.     Fantasia                                   Geronimo Stilton          Wakkere Muis, B.V. De

4.     Het kasteel van de 100 verhalen Geronimo Stilton         Wakkere Muis, B.V. De

5.     Liefde aan het hof van de tsaar            Geronimo Stilton          Wakkere Muis,

Bij de 7 tot 9 jarigen is en blijft Geronimo Stilton nog steeds de meest geliefde figuur.

Top 5: 10 tot 12 jarigen

1.  Flutvakantie             Jeff Kinney, Jeff          VBK Media

2.  De waanzinnige boomhut van 52 verdiepingen Andy Griffiths/Terry Denton   Uitgeverij Lannoo

3.  Drama voor de camera        Rachel Russell  VBK Media

4. De waanzinnige boomhut van 13 verdiepingen Andy Griffiths/Terry Denton    Uitgeverij Lannoo

5. De waanzinnige boomhut van 39 verdiepingen Andy Griffiths/Terry Denton    Uitgeverij Lannoo

Bij de 10 tot 12 jarigen is de internationale succesreeks “Dagboek van een loser” van Jeff Kinney nog altijd een topper. Maar de reeks “De waanzinnige boomhut” weet zich wel met drie titels in de top 5 te nestelen, wat er op wijst dat deze razend populair is bij de jongeren in deze leeftijdsgroep.

Top 5: 13 tot 15 jaar

1. Het verhaal van Amber Jan Ruysbergh / Leen Claes BORGERHOFF & LAMBERIGTS

2. Het verhaal van Wout Camiel Scheer / David Madder BORGERHOFF & LAMBERIGTS

3. De wildernis in          Erin Hunter       BAECKENS BOOKS

4. De macht van de drie / Geheim verbonden    Erin Hunter       BAECKENS BOOKS

5. Zonsondergang        Hunter, Erin      BAECKENS BOOKS

Bij de 12+ is de reeks van de Warrior Cat razend populair. Met drie titel in de top 5 is deze reeks het succesverhaal van 2015. 

Top 5: 15 +

1. De doodskuur          James Dashner Singel Uitgevers

2. Als ik blijf     Gayle Forman   Overamstel Uitgevers

3. Wacht op mij Gayle Forman Overamstel Uitgevers

4. De labyrintrenner       James Dashner Singel Uitgevers

5. De labyrintrenner 2 De Schroeiproeven James Dashner Singel Uitgevers

Bij de 15+ is het De Labyrintrenner troef geweest in 2015. Het succes van de film heeft duidelijk de 'young adults' aangesproken. Maar De Labyrintrenner heeft toch niet de verkoop van de Divergent reeks kunnen evenaren, want de verkoop binnen deze leeftijdscategorie is met 10% gedaald. Maar na een stijging met 60% in 2014 kunnen we dit toch vrij behoorlijk noemen.

Conclusie? 

Vlaanderen is en blijft erg sterk op het vlak van kinderboeken. Er zijn heel wat uitstekende kinderboekenuitgevers, auteurs en illustratoren die het op het internationale vlak zeer goed doen. Kinderboekenuitgevers weten elk jaar kwalitatief hoogstaande boeken op de markt te brengen en ouders en kinderen te boeien. Dat vertaalt zich zeker in de aandacht die kinderboeken krijgen in de media. Dat ressorteert ook duidelijk een effect op de verkoop van de kinderboeken, met toch wel grote verschillen per leeftijdscategorie. 

Waarom worden e-books steeds goedkoper?

In de e-book barometer kan Boek.be voor het eerst presenteren hoe de gemiddelde e-bookprijs (de consumenten advies prijs) zich verhoudt tot de gemiddelde prijs van een papieren boek. In 2015 bedraagt de gemiddelde prijs van een e-book slechts 59,5% van die van het papieren boek. In 2010 was dat nog meer dan 83%. De gemiddelde prijs van een e-book bedraagt nu 8,89 euro tegenover 12,09 euro in 2010. Een gemiddeld e-book is sinds 2010 ruim 36% goedkoper geworden. Deze trend zal heel wat lezers en vele consumenten zeker plezieren: het e-book wordt steeds goedkoper! Maar waarom zijn deze prijzen zo hard gedaald? Daarvoor moeten we naar een aantal objectieve en een aantal subjectieve elementen kijken.

De objectieve elementen liggen in de ontwikkeling van de markt. Rond 2010 heeft het boekenvak flink geïnvesteerd om het e-book in de markt te zetten. Er werd een centraal e-bookplatform uitgebouwd en individuele uitgevers moesten hun workflow aanpassen om samen met de papieren editie ook de elektronische op de markt te brengen. Het was ook zeer onduidelijk in welke mate het e-book een afzetmarkt zou krijgen. Het was dus allemaal erg moeilijk in te schatten over hoeveel exemplaren de sector de gemaakte investeringen kon afschrijven. Vandaag is dat al heel wat duidelijker. De effectieve kosten van het maken van een e-book en het in de markt zetten ervan, zijn grosso modo gekend bij de uitgevers, zodat men daarmee rekening kan houden bij de prijssetting. Er zijn nu verschillende bedrijven op de markt waarmee uitgevers kunnen samenwerken om een e-book te maken, waardoor de uitgevers een goed beeld hebben op de productiekost.

Anderzijds heb je natuurlijk ook de psychologische component. Hoeveel is de consument bereid om te betalen voor de digitale versie van een boek? Daarrond is ondertussen al heel wat onderzoek gedaan. De consument wil blijkbaar wel betalen voor digitale content maar hij verwacht dat hij eerder 50% van de prijs voor een papieren boek moet betalen dan 80%. Onderzoek heeft ook aangetoond dat je met lagere prijzen heel wat lezers kan winnen voor een betalende oplossing en ze zo kan wegtrekken uit het illegale circuit. Dat besef groeit steeds meer binnen de boekensector.

Rudy Vanschoonbeek (uitgeverij Vrijdag) bevestigt dit: “Uitgeverij Vrijdag prijst haar e-books zelden boven € 10,- vanwege die waarneming, ook omdat we nog geen enkel boek alleen als e-book hebben gepubliceerd en de productiekosten dus kunnen verdelen tussen het gedrukte en het digitale boek. De bijzondere tactiele ervaring met een mooi vormgegeven boek in handen is bovendien nooit te evenaren op een scherm, ook dat helpt de lagere prijs verklaren. Mijn hoop is nog met name dat de lage prijs de lezers aanmoedigt tot méér aanschaf, waardoor het saldo van de omzet én van het lezen tout court stijgt."

Ook de houding van de auteurs heeft hier een rol in gespeeld. In het begin stonden erg veel auteurs nogal wantrouwig tegenover de digitale ontwikkelingen. Maar gezien de recente evolutie hebben velen een andere kijk gekregen op het e-book en werken ze constructief mee aan een e-bookbeleid in al zijn facetten. Ook dat heeft een invloed gehad op de bepaling van de prijs.

Vandaag komt de gemiddelde prijs van een e-book steeds dichter bij de 50% van de prijs van een papieren boek. Voor uitgevers (en auteurs) stelt er zich wel een probleem: de daling van de prijs van de e-books gaat sneller dan de stijging van de verkoop. Hierdoor lopen de omzetten globaal genomen terug. Dat stelt de uitgevers voor problemen.  Liesbeth Janssens (WPG België): “Er is vandaag een veel gezonder e-bookbeleid dan enkele jaren geleden. Je mag de boeken niet te laag prijzen, want dan creëer je de indruk dat boeken gratis zijn. Doorgaans leggen wij de prijs van een e-boek vast op €14,99. We verlagen wel onze prijs na één jaar en doen specifieke acties rond bepaalde titels. Maar nooit zullen we onze e-books lager prijzen dan €7,99. Ik geloof trouwens meer in “multibuy-acties” waarbij je bv. bij aankoop van 2 boeken een 3^de gratis krijgt. Dat heeft een groter effect op de verkoop.”

Een ander belangrijk element in de prijssetting is piraterij. Er worden nog steeds heel wat e-books illegaal gedownload. Lisa van den Herik (Lannoo Meulenhoff): “De prijsverlaging was echt noodzakelijk. Grote retailers als Google en Bol.com hebben daar zeker ook aan bijgedragen. Maar de prijsverlaging heeft tot nu toe veel minder effect op de marktomvang en -groei dan gehoopt. De e-bookmarkt heeft nog te veel last van piraterij. We hebben als uitgevers en retailers onvoldoende gecommuniceerd met onze lezers waarom piraterij zo destructief is voor iedereen. Ik geloof dat  communicatie, naast prijsstelling en nieuwe modellen, kan bijdragen aan meer betalende lezers door het aanspreken op ethische normen en het creëren van kennis en begrip. Hoge prijzen kunnen niet meer als excuus worden ingeroepen. Er zijn nu al enkele abonnementsformules in Nederland, maar deze zijn nog niet voldoende volwassen en zichtbaar. Deze modellen, waarmee een lezer minder betaalt per gelezen boek, kunnen door het maandelijks terugkerende abonnementsbedrag voor de industrie voor meer zekerheid zorgen. En voor een aantal consumenten is dit een aantrekkelijk alternatief voor gratis. Ik ben er zeker van dat er meerdere initiatieven gaan komen, ook in Vlaanderen.”

Belangrijk om hierbij te signaleren is ook dat steeds meer uitgevers met agency contracten werken. Dat wil zeggen dat de uitgever de prijs van de e-books bepaalt en niet de retailer. Uiteraard kunnen  retailers in samenspraak met de uitgevers specifieke promotieacties voeren, waarbij op tijdelijke basis bepaalde boeken aan een voordeelprijs worden aangeboden. Maar het initiatief van de prijsdalingen ligt wel bij de uitgevers. Vé Bobelyn (VBK uitgevers): “Wij kijken ook sterk naar nieuwe modellen die onze boeken op een verrassende manier naar de consument brengen. Want de laatste jaren zijn de rollen omgekeerd: de consument is leading. Wij proberen als uitgeverij in samenspraak met de retailers en de boekhandels hier snel en gericht op in te spelen. Dankzij diverse meettechnieken kunnen wij vrij gericht bepalen welke prijssetting tot een goed resultaat kan leiden. Maar continu testen blijft de boodschap.”

Heeft fusie Ahold-Delhaize gevolgen voor boekensector?

De fusie tussen Ahold (Albert Heyn) en Delhaize is een feit . Door de fusie ontstaat een wereldwijde gigant inzake supermarkten en winkels. Zal deze fusie de boekenmarkt in Vlaanderen beïnvloeden?

Op dit ogenblik doet de groep Delhaize niet zo veel met boeken. Ze beperken zich meestal tot een klein rekje met een aantal bestsellers. Ook in Nederland besteedt Albert Heyn niet zo veel aandacht aan de boekenverkoop. Dit in tegenstelling bijvoorbeeld tot wat de Carrefour-groep doet in Frankrijk, waar ze echte 'bookshops in the shop' opzetten. Of de fusiegroep gaat inzetten op echte verkooppunten van boeken is dus weinig waarschijnlijk.

Maar belangrijk is wel dat Ahold de eigenaar is van de grootste internetwinkel in Nederland en Vlaanderen, nl. Bol.com. Met het verwerven van Bol.com door de Ahold-groep is elke Albert Heyn winkel een afhaalpunt geworden voor klanten van Bol.com in Nederland. Daarmee heeft Bol.com in Nederland een "multichannel" beleid uitgebouwd. Hierdoor wordt het voor klanten veel gemakkelijker om hun bestellingen voor boeken via dit kanaal te plaatsen. Ze kunnen de boeken de volgende dag zonder problemen afhalen tijdens hun dagelijkse winkelactiviteit in hun grootwarenhuis want die zijn in quasi in elke gemeente aanwezig. De kans dat elke winkel van de Delhaize-groep in de toekomst ook een afhaalpunt wordt voor Bol.com is dus erg groot. Hiermee zal Bol.com zijn positie in Vlaanderen nog verder versterken. Vandaag kunnen we het marktaandeel van Bol.com inschatten op ongeveer 10% van de totale consumentenmarkt. Dat aandeel stijgt jaar na jaar. In Nederland is het marktaandeel van Bol.com reeds gestegen boven de 20%. De kans is dus groot dat hun marktaandeel in Vlaanderen in de toekomst naar hetzelfde volume zal groeien.
Met deze fusie wordt het dus voor de boekhandel in Vlaanderen nog belangrijker om goed na te denken over de e-commerce strategie. De meeste boekhandels in Vlaanderen zetten daar vandaag nog steeds te weinig op in. Als men zijn marktaandeel wil behouden, dan zullen er zeker meer en nieuwe initiatieven moeten worden genomen.

Een ander belangrijk element is de import van boeken uit Nederland. Er zijn heel wat importbedrijven in Vlaanderen die boeken van Nederlandse uitgevers hier in de markt zetten via allerlei verkoop-, promotionele en marketinginitiatieven. Deze importbedrijven krijgen hiervoor een commissie op de verkoop. Het probleem is nu dat Bol.com zijn verkoopgegevens niet deelt met deze importbedrijven, waardoor deze bedrijven geen commissie ontvangen op de verkoop van importtitels uit Nederland via Bol.com. Als het marktaandeel van Bol.com groeit, wil dit zeggen dat deze importbedrijven over steeds minder middelen zullen beschikken om promotie en marketing te ondernemen voor deze boeken. Dit zal een negatief effect hebben op de verkoop van boeken in Vlaanderen. Hier ligt duidelijk een rol weggelegd voor de VBI, de vereniging die de belangen van de Vlaamse boekenimporteurs behartigt.

Op het eerste gezicht zal deze fusie maar een beperkt effect hebben op de Vlaamse boekenmarkt. Maar op termijn zal de impact wellicht groter zijn dan algemeen wordt vermoed. De boekensector neemt dus best vandaag de nodige voorzorgen om mogelijke negatieve effecten te ondervangen.

Bibliotheken niet de dupe van gereglementeerde boekenprijs

De Standaard kopt op 23 juni 2015 dat “de bibliotheken mee de dupe zouden zijn van de vaste boekenprijs”. Op de hoorzitting in het Vlaamse Parlement stelde Jan Braeckman (Bibnet) namelijk dat de bibliotheken “de dupe” zouden worden van het verlagen van de korting die zij zouden krijgen onder de gereglementeerde boekenprijs. In het voorstel van het BoekenOverleg, dat trouwens werd goedgekeurd door Bibnet, begrijpe wie kan, is opgenomen dat de bibliotheken zouden kunnen genieten van een korting van 15% op de door de uitgever vastgestelde prijs. De bibliotheken merken op dat zij vandaag onder extra druk staan van zware besparingen en dat deze besparingen vooral ten nadele zijn van de aankoop van boeken. Om aan die druk te weerstaan, zouden ze de huidige hoge kortingen van om en bij de 25% willen handhaven.

De boekensector is uiteraard niet blij met de besparingen waarvan vandaag de bibliotheken het slachtoffer zijn. Boek.be heeft zich trouwens in een gezamenlijk persbericht van het BoekenOverleg verzet tegen deze besparingen. Dat deze besparingen vooral worden gerealiseerd ten koste van de aankoop van boeken, voelen de boekhandels en uitgevers nu reeds in de bestellingen vanuit de bibliotheken. De boekhandel is al een eerste keer slachtoffer van de besparingen. Nu vragen de bibliotheken bij monde van Jan Braeckman ook nog dat de besparingen zouden afgewenteld worden op de rug van de boekhandel door het handhaven van de super hoge kortingen. Deze kortingen zijn voor de boekhandels onhoudbaar. Bibliotheekleveringen zijn heel arbeidsintensief. Het gaat vaak over één exemplaar van heel veel verschillende titels die via zichtzendingen aan de bibliotheken worden bezorgd. Deze kiezen dan uit wat ze willen behouden en sturen de andere retour naar de boekhandel. Dat de boekhandels vandaag in zwaar weer verkeren hoeft geen betoog. De boekenverkoop daalt al enkele jaren. Heel wat boekhandels hebben het moeilijk en het invoeren van een gereglementeerde boekenprijs zou voor deze boekhandels net voor wat meer zuurstof kunnen zorgen.

Het is trouwens erg merkwaardig dat de bibliotheeksector, na jaren van akkoord met het voorstel van de boekensector, zich nu kritisch uitlaat over dit voorstel. Een bibliotheek kan maar zijn doelstellingen realiseren als ze kunnen opereren in een leefbare boekenomgeving. De gereglementeerde boekenprijs heeft tot doel om een breed en gediversifieerd aanbod aan boeken mogelijk te maken en er voor te zorgen dat een breed netwerk van boekhandels kan bestaan. Daarvoor is een gezonde economische grondslag voor uitgevers en boekhandels cruciaal. Bibliotheken zouden er beter aan doen om samen met de boekensector te zoeken hoe een breed kwalitatief aanbod in de bibliotheken verder kan worden aangeboden in plaats van de boekhandel verder onder druk te blijven plaatsen.

Door het centrale aankoopsysteem in Nederland is een vergelijking met onze noorderburen niet mogelijk, maar in Duitsland bedraagt de korting 10% en in Frankrijk slechts 9%. Als we vergelijken met de ons omringende landen, dan worden de Vlaamse  bibliotheken met 15% zeker niet slecht bediend. De bibliotheken hoeven zich dus echt niet te wentelen in de slachtofferrol in dit dossier. 

Kinderboeken doen het goed in Vlaanderen

Op 14 maart 2015 is het Jeugdboekenweek in Vlaanderen. Misschien een goed moment om eens te kijken hoe het gesteld is met de verkoop van de jeugd- en kinderboeken in Vlaanderen.

In 2014 is er voor 36,8 miljoen euro aan kinderboeken verkocht in Vlaanderen. Dat is 5,1% meer dan in 2013. In aantallen vertegenwoordigt dit 3,6 miljoen exemplaren, of 1,6% meer dan in 2013.

Zie: http://www.boekenvak.be/sites/default/files/GfK_Jaarcijfers%20_Boek%20be_2014_190115.pdf

Hierbij moeten we wel een kleine kanttekening plaatsen. Ook de "loombandboeken" die in de zomer van 2014 zeer succesvol waren, zitten hierbij. Dit zijn uiteraard boeken die voornamelijk door kinderen werden gekocht, maar de vraag is of je deze echt tot de kinderboeken kan rekenen. Hierdoor worden de verkopen enigszins vertekend en ligt de stijging van de verkoop wellicht iets lager dan in deze cijfers naar voren komt. 

Als we de verkoop van de kinderboeken op een iets langere termijn bekijken en we vergelijken de verkoop in 2014 met deze 5 jaar geleden (2009) dan merken we een stijging met 10,52%. Het ene jaar is uiteraard al iets beter dan het andere. Dat heeft onder andere ook te maken met het verschijnen van nieuwe succestitels of een nieuwe succesreeks. Maar globaal tekent er zich wel een positieve trend af over de laatste jaren. 

Als we Vlaanderen vergelijken met Nederland, dan doet de verkoop van kinderboeken het hier zeer goed. In vergelijking met 2013 is in 2014 de verkoop van kinderboeken met 6,7% gedaald in Nederland. Over een periode van 5 jaar, van 2009 tot 2014, kennen onze noorderburen een daling van de verkoop van kinderboeken met 7,7%. 

Ook het marktaandeel van de kinderboeken in Vlaanderen scoort zeer hoog. De verkoop van kinderboeken vertegenwoordigt 18,8% van de totale boekenmarkt in Vlaanderen. 

In Nederland is de verkoop van kinderboeken goed voor 15,8% van de totale boekenmarkt, wat toch heel minder is dan bij ons.

Welke tendensen tekenen zich af? Welke kinderboeken zijn vandaag populair? 

Om dat te kunnen beoordelen, bekijken we dit best per leeftijdscategorie.

Top 5:  4 tot 6 jarigen

1             Jip en Janneke  Schmidt, Annie M.G.     Querido Kinderboek

2             Pluk van de Petteflet    Schmidt, Annie M.G.     Querido Kinderboek

3             Pluk van de Petteflet    Schmidt, Annie M.G.     Querido Kinderboek

4             Mijn mooiste winterverhalen   Chown, Xanna  Rebo Productions

5             Disney voor meisjes      Lawrence, Jack /Fain, Sammy    Rubinstein b.v.

Bij de kinderen jonger dan 6 jaar zijn het de klassiekers die blijven boven drijven. Het zijn de ouders en de grootouders die deze boeken kopen en die boeken kopen die ze kennen en waarvan ze zeker zijn dat ze goed zijn.

-          Top 5: 7 tot 9 jarigen

1             Fantasia IX, de fenomenale reis  Stilton, Geronimo Wakkere Muis, B.V. De

2             Fantasia VIII       Stilton, G.           Wakkere Muis, B.V. De

3             Het bevroren paradijs   Stilton, Thea      Wakkere Muis, B.V. De

4             Fantasia               Stilton, G. /Stilton, Geronimo    Wakkere Muis, B.V. De

5             Wie wordt de nieuwe meesterchef? / 64    Stilton, Geronimo           Wakkere Muis,

Bij de 7 tot 9 jarigen is het Geronimo Stilton die nog steeds de meest geliefde figuur is.

Top 5: 10 tot 12 jarigen

1             Gedumpt            Kinney, Jeff       VBK Media

2             Het leven van een Loser              Kinney, Jeff       VBK Media

3             Vette pech!       Kinney, Jeff       VBK Media

4             Een hondenleven           Kinney, Jeff       VBK Media

5             Zwaar de klos    Kinney, Jeff       VBK Media

Bij de 10 tot 12 jarigen is Jeff Kinney de succesauteur van het moment met zijn internationale succesreeks “Dagboek van een loser” 

Top 5: 13 tot 15 jaar

1             Warrior cats / De wildernis in     Hunter, Erin       BAECKENS BOOKS

2             Warrior Cats / 4 Sterrenlicht       Hunter, Erin       BAECKENS BOOKS

3             Schemering       Hunter, Erin       BAECKENS BOOKS

4             De bruid              Bracke, Dirk       Davidsfonds/Infodok

5             Kronieken van de onderwereld               Clare, Cassandra              House of Books B.V.,

Bij de 12+ beginnen dan weer twee andere tendensen: fantasie en maatschappelijke thema’s (zoals Dirk Bracke). 

Top 5: 15 +

1             Opstand              Roth, Veronica Unieboek ! Het Spectrum

2             Samensmelting                Roth, Veronica Unieboek ! Het Spectrum

3             Inwijding             Roth, Veronica Unieboek ! Het Spectrum

4             Als ik blijf            Forman, Gayle  Dutch Media uitgevers

5             Divergent           Roth, Veronica Unieboek ! Het Spectrum

Bij de 15+ is het Divergent troef geweest in 2014. Het succes van de film heeft duidelijk de 'young adults' aangesproken. De verkoop binnen deze leeftijdscategorie is ook gestegen met niet minder dan 60%. 

Conclusie? 

Vlaanderen is erg sterk op het vlak van kinderboeken. Er zijn heel wat uitstekende kinderboekenuitgevers, auteurs en illustratoren die het op het internationale vlak zeer goed doen. Dat vertaalt zich zeker in de aandacht die kinderboeken krijgen in de media. Dat ressorteert ook duidelijk een effect op de verkoop van de kinderboeken. 

Verkoop non-fictie informatief: een divers plaatje

Non-fictie is hot. Zeker de informatieve non-fictie kent de laatste tijd heel veel aandacht in de media. Vorig weekend organiseerden een aantal organisaties in Leuven zelfs de 24-uren van de non-fictie. De vraag is of dit ook terug te vinden is in de verkoop van de boeken? We hebben dit voor u uitgezocht. 

Non-fictie informatief omvat heel wat genres. Het gaat van taalboeken over kunst, muziek, theater, geschiedenis, filosofie, psychologie, politiek en dergelijke. Het is dan ook niet verrassend dat het plaatje heel verscheiden en divers is. 

Als we al deze verschillende genres nemen (van NUR 600 tem. 799), dan stellen we een serieuze piek vast in 2011, gevolgd door een lichte daling in 2012 en 2013. In 2014 is er zo goed als een stabilisatie tegenover 2013.  

Als we echter naar bepaalde onderdelen gaan kijken, dan zien we daar een ander plaatje. Neem bijvoorbeeld de geschiedenisboeken. Daar stellen we jaar na jaar een stijging vast in de belangstelling. Sinds 2010 kent dit genre een stijging van bijna een kwart van de verkoop (+23,4%). Er is dus een sterk groeiende belangstelling geweest de voorbije jaren voor geschiedenisboeken. Dit fenomeen speelt zich niet alleen af in 2013 en 2014 naar aanleiding van de herdenking van de Groote Oorlog. Het is al bezig sinds 2010. 

Als we alle genres van non-fictie nemen, zonder de taal- en de kunstboeken, dan bundelen we geschiedenis, mens en maatschappij, filosofie, psychologie enz…

Daar zien we weer een andere tendens. Ook daar stellen we een piek vast in 2011, is er zelfs nog een lichte groei naar 2012 om daarna licht af te nemen, maar toch wel op een veel hoger niveau dan in 2010. De verkoop in 2014 van dit soort boeken is tegenover 2010 gestegen met bijna 10%.

Globaal genomen kan je dus wel stellen dat de informatieve non-fictie boeken de voorbije vier jaar wel een hechte hausse hebben gekend.

En hoe zit het dan met de kunstboeken? Zoals u ziet in bovenstaande grafiek heeft de verkoop van de kunstboeken in 2011 een piek gekend, om daarna in 2012 een forse daling met 24% te kennen.

In 2013 is de verkoop gestabiliseerd om dan in 2014 opnieuw licht te stijgen met 2%.

Opvallend daarbij is dat de onlineverkoop van de kunstboeken de voorbije vijf jaar fors is gestegen: zie grafiek hieronder. Op vijf jaar tijd is de verkoop van kunstboeken via de internetboekhandels bijna verviervoudigd, een stijging met 370%. Dit is toch wel verrassend. Want als je één soort boeken eerst wil bekijken en wil doorbladeren, dan zijn het toch de kunstboeken. En toch beslist de liefhebber van kunstboeken er anders over. We moeten wel een belangrijke kanttekening bij deze cijfers plaatsen: dit zijn de verkoopcijfers via de gewone winkels. Heel veel kunstboeken worden ook verkocht via tentoonstellingen en museumshops. Dit kanaal vertegenwoordigt bijna 50% van de totale verkoop van kunstboeken in ons land en deze zitten niet in deze cijfers. 

Conclusie: het beeld is van de verkoop van non-fictie informatieve boeken is zeer divers en hangt vaak samen met het verschijnen van zeer aantrekkelijke titels in een bepaald genre. Eén genre steekt er in positieve zin uit: de belangstelling voor geschiedenisboeken is op vijf jaar tijd met een kwart gestegen. Maar ook de genres filosofie, psychologie en maatschappij hebben sinds 2011 een hausse gekend. De extra aandacht voor non-fictieboeken vertaalt zich dus ook in de verkoop van de boeken.

Bron: GfK

Worden boeken duurder door een gereglementeerde boekenprijs?

Boze tongen beweren dat boeken duurder worden met door een gereglementeerde boekenprijs. In het rapport Tweede evaluatie van de Wet op de vaste boekenprijs in Nederland, heeft men dit punt niet onderzocht. Het Franse evaluatierapport gaat wel grondig in op deze vraag.

Er werd met name een vergelijking gemaakt tussen de index van de consumptieprijzen en de gemiddelde prijs van boeken (niet-schoolboeken omdat de schoolboeken in Frankrijk buiten de FBP-wet vallen) in de periode tussen 1990 en 2008. De conclusies luiden als volgt: “Als we de ontwikkeling van de nieuwe globale index, beschikbaar sinds 1990, analyseren, dan stellen we vast dat de cyclus van de relatieve prijsverhoging voor het niet-schoolboek, begon  in 1986 en in 1994 zijn hoogtepunt bereikte, om vervolgens tussen 1995 en 1999 een periode in te luiden van relatieve prijsstabiliteit. Daarna, vanaf 2000 en ononderbroken tot vandaag, zien we een nieuwe cyclus van relatieve prijsverlaging van het boek.” (Situation du livre p. 65).

Dit wordt visueel weergegeven in onderstaande grafiek.

In Frankrijk is er ook een consumentenonderzoek gebeurd naar de gemiddelde prijs die de consumenten betalen voor een boek. In dit onderzoek merken we dat er een stevige prijsdaling heeft plaats gehad tussen 1994 en 1998 nl. van 13,10€ naar 11,30€. Volgens de onderzoekers heeft dit te maken met het wegvallen van de aankoop van papieren encyclopedieën en woordenboeken. Sinds 1998 is de gemiddelde aankoopprijs van boeken in het panel van TNS-Sofres rond de 11,50€ blijven schommelen.

De onderzoekers komen tot de vaststelling dat deze twee tabellen goed de positie van het boekenvak in Frankrijk vertalen:

“Ze weerspiegelen het bestaan van een daadwerkelijke concurrentie tussen de leveranciers over de prijs. De vraag die soms wordt gesteld naar eventuele afspraken tussen uitgevers om de prijzen van boeken hoog te houden, blijkt niet relevant te zijn in het licht van deze ontwikkelingen. Concurrentie wordt ook aangemoedigd door de ontwikkeling van een verscheidenheid van formaten en prijzen: paperback, club-edities, luxe uitgaven, ...

Ten slotte, de afwezigheid van een prijzenoorlog op het niveau van de detailhandel heeft kunnen vermijden wat gebeurd is in het Verenigd Koninkrijk, nl. dat uitgevers worden gedwongen de prijs van moeilijk verkoopbare boeken te verhogen om de grote kortingen die ze moeten geven aan de detailhandel op de bestsellers te compenseren.”  (Situation du livre p. 67).

In Vlaanderen heeft Boek.be ook een onderzoek laten uitvoeren door de Universiteit Antwerpen naar de prijsevolutie van boeken. (Verdickt, 2014). 

De onderzoekster heeft drie categorieën van boeken onderzocht: literatuur, strips en schoolboeken. Deze laatste laten we hier buiten beschouwing omdat ze niet zijn opgenomen in het voorstel van gereglementeerde boekenprijs. De onderzoekster komt tot de vaststelling dat de boeken relatief goedkoper zijn dan 12 jaar geleden.

Als we de strips bekijken, dan volgen de prijzen van de strips vrijwel de evolutie van de index in de periode van 2001 tot 2013. Het overgrote deel van de strips wordt in Vlaanderen geproduceerd onder een regime van vrije prijzen.

Wat het literatuurgenre betreft kon worden vastgesteld dat de gemiddelde prijs van een gebonden roman tot 2005 quasi gelijk met de inflatie evolueerde. Vanaf 2005 echter, blijft de prijs ongeveer gelijk, terwijl de inflatie nochtans wel steeg. De consument betaalde in 2013 dezelfde reële prijs voor een gebonden roman als in 2005. Vergeleken met de inflatie, kost het boek vandaag 13,8% minder dan in 2001. De gemiddelde prijs van een paperback kende vanaf 2005 ook een daling, maar volgt sindsdien perfect de evolutie van de indexstijging. Romans, goed voor 1/3 van de totale boekenverkoop, zijn de voorbije 12 jaar niet in prijs toegenomen. Meer zelfs: het prijsverschil tussen een paperback en een gebonden boek wordt steeds kleiner, terwijl een gebonden boek veel duurzamer is.

Dit onderzoek is uitgevoerd op de door de uitgevers vastgestelde prijzen, niet op wat de consument aan de kassa heeft betaald. Ongeveer 80% van de prijzen van literaire boeken worden vastgelegd in Nederland waar een vaste boekenprijs geldt. En toch zijn de prijzen daar relatief gesproken gedaald. De prijsbepaling en het onder controle houden van de prijsstijgingen door de uitgevers is vooral ingegeven door het feit dat de uitgevers zich zeer bewust zijn van de prijsgevoeligheid bij de consumenten.

Al deze elementen sluiten aan bij de conclusies van een vergelijkend onderzoek uit Noorwegen, nl. dat er geen verband kan worden vastgesteld tussen de prijsevolutie van boeken en het al dan niet invoeren van een gereglementeerde boekenprijs. 

Voorspellingen van Deloitte voor 2015: papieren boek blijft belangrijk

Recent publiceerde het bekende adviesbureau Deloitte zijn vooruitzichten voor 2015. Het is de moeite waard om er even bij stil te staan want de boekensector houdt best rekening met de te verwachten ontwikkelingen. We pikken er de vijf belangrijkste voorspellingen uit die belangrijk zijn voor de boekensector.

1. Mobiel betalen wordt steeds belangrijker.
Steeds meer mensen betalen met hun gsm. Deloitte voorziet een stijging van 1000% van het aantal mobiele toestellen dat dit jaar zal gebruikt worden voor betalingen. En dat minstens één maal per maand. Boekhandels houden hier best rekening mee. Een app zoals iWish zou aan belang kunnen toenemen. Maar tegelijk moeten we er ons van bewust zijn dat consumenten erg gevoelig zijn voor de veiligheid bij het mobiel betalen.

2. Jongere generaties willen wel betalen voor content.
Hoewel meestal het tegendeel wordt gedacht, voorspelt Deloitte dat in de VS jongeren dit jaar gemiddeld 750 dollar zullen betalen voor media content. Dat is 15% van hun inkomen, wat procentueel hoger ligt dan bij oudere generaties. 18 tot 34 jarigen besteden minder aan content. Maar zij zouden toch samen goed zijn voor een omzet van 60 miljard dollar voor boeken, films, games, concerten, festivals e.d.

3. Papieren boeken blijven belangrijk.
Volgens Deloitte blijft het papieren boek goed voor ongeveer 80% van de omzet voor boeken in de ontwikkelde wereld. En dit niettegenstaande de alomtegenwoordigheid van smartphones, tablets, e-readers e.d. 18 tot 34-jarigen houden evenzeer van papieren boeken als oudere generaties. Ze houden van de geur van papier, van het feit dat anderen kunnen zien wat ze lezen enz... Dezelfde bevindingen werden recent ook gepubliceerd in een dossier van The Economist met voorspellingen van PWC over de penetratiegraad van e-books in de wereld.

4. Click & Collect plaatsen zullen fors toenemen.
Deloitte voorziet dat plaatsen waar je bestellingen kan gaan oppikken in Europa fors gaan toenemen. Ze ramen het aantal in 2015 boven de 500.000. Het is een praktijk die in Canada erg in trek is en ook bij ons steeds meer succes heeft. Denken we maar aan de ophaalboxen van B-Post in een aantal grote stations.

5. Korte Youtube-filmpjes zullen de televisie niet verdringen.
Deloitte verwacht dat kort filmpjes (korter dan 20 min.) maar 3% bedragen van wat het publiek aan video's bekijkt. Televisieprogramma's of series maken, blijft dus belangrijk. Wat niet betekent dat trailers of korte films niet belangrijk zijn.

De presentatie met alle voorspellingen van Deloitte kan je hier bekijken en downloaden.

Het boekenvak is een fijn vak, maar...

Het boekenvak is een fijn vak. Al meer dan dertig jaar werk ik binnen deze sector in verschillende functies. De laatste jaren bij Boek.be, als hoofd van het Kenniscentrum en sinds anderhalf jaar ook als adjunct-directeur. Wat me de laatste tijd opvalt, is dat sommigen het blijkbaar fijn vinden om zichzelf in de voet te schieten. Men wil zo graag zijn ei kwijt en gooit dan maar wat zaken in de pers, zonder te vergeten dat de lezers en kopers van boeken meelezen en zich afvragen: hebben die niets anders te doen dan ruzie te maken? Zo haalt vandaag Boek.be de voorpagina van de boekenbijlage van De Morgen. Geen mooie literaire parel in de kijker dit keer (op drie pagina's had men zeker 6 boeken kunnen promoten), maar de belangenvereniging van de boekensector zelf. De economische crisis en de groeiende nervositeit die hiermee gepaard gaat, is hier zeker niet vreemd aan.

"Boek.be doet niets voor de boekhandelaar", fulmineert een gewaardeerde winkelier. "De strijd om de vaste boekenprijs hebben ze jaren geleden verloren." De persoon in kwestie is blijkbaar vergeten dat dit punt in het Vlaamse regeerakkoord is opgenomen. Ook de journalist in kwestie is hiervan blijkbaar niet op de hoogte. Nog nooit stonden we zo dicht bij een gereglementeerde boekenprijs. Nog nooit stond dit punt in een regeerakkoord. Nog nooit heeft een minister gevraagd aan Boek.be en het BoekenOverleg om een door de sector gedragen voorstel over te maken. Dat hier verschillende en ja soms tegenstelde belangen spelen, is onmiskenbaar een feit. De beslissingen laten nemen door een aantal sleutelspelers zou tot een snellere besluitvorming kunnen leiden. Maar ik denk niet dat dit door de meerderheid van de leden op prijs zou gesteld worden. Zorgvuldige consultatie en overleg is dus het lot van elke ledenvereniging en belangenvereniging. Ja, dat overleg kan efficiënter, de structuren eenvoudiger. Maar daar wordt aan gewerkt, zoals ook directeur André Vandorpe aangeeft in het artikel.

"Het gevecht over de bibliotheekkortingen heeft Boek.be zelfs nooit gevoerd," vervolgt onze boekhandelaar in kwestie. Ook op dit punt is de boekhandelaar duidelijk slecht geïnformeerd. Al jaar en dag is dit een belangrijk strijdpunt van Boek.be. De overheid ondersteunt jaar na jaar de bibliotheeksector in Vlaanderen massaal met publieke middelen. Niemand ontkent het nut daarvan. Maar dat de lokale overheden deze overheidsmiddelen misbruiken om de boekhandels mee te trekken in steeds grotere kortingslagen is onbegrijpelijk. Dat daarbij de lokale boekhandel vaak gedwongen wordt om kortingen te geven tussen de 25 en 30%, heeft zware gevolgen op de leefbaarheid van de lokale boekhandel. Boek.be en VVB hebben dit al jarenlang op de politieke agenda geplaatst. De vorige minister van Cultuur, Joke Schauvlieghe, had hier wel oren naar, maar durfde niet in te gaan tegen de sterke bibliotheeklobby en de lokale overheden die de bibliotheken besturen. Ze heeft dan maar een studie besteld om één en ander te onderzoeken. De studie is zoals verwacht in de schuif beland. Boek.be en VVB hebben geprobeerd om via overleg met VVSG, de Vlaamse Vereniging van Steden en Gemeenten, om een gezamenlijke nota op te stellen om bij openbare aanbestedingen niet alleen de kortingen te laten spelen, maar ook kwalitatieve criteria mee in rekening te brengen. Tot vandaag zijn we daar nog niet in geslaagd. Maar belangrijk om hierbij te noteren is dat Boek.be dit punt nu naar voren heeft geschoven in het voorstel van gereglementeerde boekenprijs. Daarin staat uitdrukkelijk vermeld dat de kortingen voor bibliotheken maximaal 15% zouden mogen bedragen. Want hoe men het ook draait of keert, het probleem kan alleen maar opgelost worden met een wettelijke regeling. In de huidige constellatie, met de financiële problemen van de gemeenten voor ogen, wordt het zeer lastig om lokale schepenen te overtuigen om niet voor een maximale korting te gaan.

Naast deze belangrijke punten is het niet onbelangrijk om te wijzen op een aantal andere initiatieven die Boek.be en VVB hebben genomen de laatste maanden.

Met de campagne "boekhandel in actie" worden meer dan 20 onafhankelijke boekhandelaren begeleid om hun cijfers en boekhouding grondig te analyseren en te vergelijken met andere boekhandels. Op basis van dit onderzoek krijgt de boekhandel een beter inzicht in zijn winkelactiviteit en kan men gemakkelijker maatregelen nemen om de rentabiliteit van de boekhandel bij te sturen.

Recent heeft Boek.be ook een investeringsplatform opgericht waar boekhandels en uitgevers een beroep kunnen doen wanneer men investeringen plant. Het platform gaat de leden die dat wensen begeleiden doorheen hun investeringsdossier, kan advies geven rond mogelijke subsidies of vormen van financiering en dergelijke. Hiervoor werken we samen met Agentschap Ondernemen, Cultuurinvest en Fintro.

Waarom haalt dit alles vandaag de pers? Wat bezielt De Morgen met dit artikel? Waarom willen de zogenaamde informanten anoniem blijven? 

Op dit ogenblik is Boek.be de belangrijke spreekbuis richting Vlaamse overheid om de drie punten die in het regeerakkoord zijn opgenomen, gestalte te geven: de gereglementeerde boekenprijs, de steun aan de onafhankelijke boekhandel en een ruime promotiecampagne voor het lezen en kopen van boeken. Als men denkt het boekenvak een dienst te bewijzen met het onderuit halen van het imago van Boek.be, dan slaat men de bal compleet mis. Ik denk dat elke boekenliefhebber er meer baat bij heeft om met z’n allen de schouders te zetten onder de realisatie van deze voor de boekensector zeer belangrijke punten. Dat vandaag in Vlaanderen de boekenverkoop terug een lichte heropleving kent, in tegenstelling tot Nederland, heeft zeker te maken met de inspanningen die vandaag gebeuren door het geheel van de sector, zowel uitgevers, boekhandels als Boek.be om het boek te presenteren als de aangenaamste en belangrijkste drager van cultuur en informatie. Het is te gemakkelijk op om basis van één stem en zogezegde anonieme insiders het boekenvak in diskrediet te brengen.  

Boekhandels in Londen: inspirerende voorbeelden?

Op maandag 29 september vertrokken een dertigtal boekhandelaren op dagtrip naar Londen voor een inspiratiebezoek aan een aantal interessante boekhandels. Het initiatief kwam van het Vlaams Fonds voor de Letteren, ism. CJSM en Boek.be. We bezochten drie boekhandels: Daunt bookshop, de nieuwe Foyles en de London Review Bookshop. Drie totaal verschillende boekhandels met elk andere punten van inspiratie.

Daunt Bookshop 

Deze winkel is gevestigd in een prachtig pand in een mooie buurt in Londen. Wat heel bijzonder is aan deze winkel, is het feit dat hun boeken quasi allemaal geklasseerd staan op land. Fictie, non-fictie, reisgidsen, kookboeken, … ze staan allemaal door mekaar volgens het land waarover het gaat. Op die manier ontdekt men soms pareltjes die men door de klassieke indeling volgens genre anders over het hoofd zou zien. Een nieuwe vorm om mensen boeken te laten ontdekken. Maar men gaat hier niet fanatiek mee om. Ze hebben gemerkt dat de klanten daardoor soms in de war geraken en hebben uiteindelijk ook beslist om een afdeling fictie, non-fictie en kookboeken te maken, voor de klanten die daar specifieke interesse in hebben.

Ook de manier van inkopen is bijzonder. De zaakvoerder beslist wat wordt aangekocht, maar van elk boek koopt hij maar één exemplaar aan. Het is pas als het boek in de winkel is aangekomen dat het team bekijkt wat ze met het boek gaan doen en of er extra aandacht aan wordt geschonken. Vermits boeken binnen de 24 uur kunnen geleverd worden (via Gardner’s) is bijbestellen heel eenvoudig. Men kiest er voor om een zo breed mogelijk aanbod te hebben met maximaal één of twee exemplaren die snel worden aangevuld.

Opvallend is ook de zeer horizontale structuur van het personeel. Iedereen doet alles in de winkel. Er zijn geen mensen die specifiek de aankoop doen of specifiek de boeken uitpakken, in de rekken zetten of administratieve taken opnemen. Iedereen doet alles en moet alles kunnen. We zagen dan ook de zaakvoerder met een stapel boeken uit de kelder komen om die zelf in de rekken te plaatsen. De boekverkopers worden ook beter betaald dan gemiddeld, omdat men heel veel belang hecht aan de kwaliteit en het engagement van de verkopers. Bij aanwerving kijkt men niet of iemand ervaring heeft in de sector, liefst niet zelfs. Vooral algemene kennis is van belang.

De boekhandel zet ook sterk in op het organiseren van activiteiten. Quasi elke dag is er een boekpresentatie in de boekhandel, meestal van 19 tot 20 uur, in samenwerking met een uitgeverij. De boekhandel zit meestal vol. Mensen betalen entreegeld, maar krijgen daarbij wel een drankje en een hapje aangeboden. De boekhandel werkt ook samen met restaurants uit de buurt, zodat de aanwezigen een voucher krijgen aangeboden om na de activiteit ergens te gaan eten.

Op dit ogenblik hebben ze nog een webshop, maar ze plannen om deze af te bouwen. Men wil meer inzetten op de selectie en de inhoudelijke bijdragen van klanten. Opvallend is ook het abonnementsaanbod. Mensen kunnen een abonnement nemen om per maand voor een bepaald bedrag aan boeken toegestuurd te krijgen. Drie mensen van de boekhandel werken hier specifiek op en stellen een boekenpakket samen volledig op maat van iedere klant. Geen eenheidsworst, maar maatwerk. Men is daarbij zeer soepel op retours van boeken die toch niet in de smaak zouden vallen. Vaak wordt zo’n abonnement cadeau gedaan maar verlengt de ontvanger van het abonnement later het abonnement omdat men het zelf leuk vindt. De boekhandelaar als gidsfunctie, daar hecht men zeer veel belang aan.

Boeken waar zeer veel vraag naar is, maar die niet meer verkrijgbaar zijn, worden soms door de uitgeverij van de boekhandel opnieuw uitgegeven. Op die manier krijgt de winkel een uitzonderlijk en uniek aanbod van boeken die nergens anders verkrijgbaar zijn. Het is een usp waar zeer veel belang aan wordt gehecht. Deze boeken belanden dan ook op de tafels waardoor ze extra in de kijker worden geplaatst.

Foyles

Een boekhandel van een totaal andere orde is de vernieuwde Foyles. Op enkele huizen van hun oude pand hebben ze een oude school verbouwd tot een gigantische boekhandel: 6 verdiepingen hoog, met in het midden een open ruimte. Een gigantische, indrukwekkende boekhandel zoals er maar weinig bestaan in de wereld. Hoewel zo’n boekhandel enkel in een wereldstad mogelijk is, Londen heeft 15 miljoen inwoners, kunnen we er toch interessante zaken uit opsteken. De manager die de verbouwing heeft geleid, licht ons één en ander toe. Bij de gesprekken over het concept van de winkel, zijn ze vooral gaan kijken naar andere retailers en niet naar boekhandels. Dat is zijn belangrijkste advies: boekhandelaren moeten in de eerste plaats retailers zijn en bekijken wat men kan leren van andere retailers. Zo hebben ze heel veel belang gehecht aan de verlichting. De wanden zijn wit, de rekken idem. Heel veel open ruimtes met allerlei spots die de boeken in de picture zetten. “Zet een spot op een boek en hij verkoopt”, zegt hij bij wijze van boutade.  Het is duidelijk dat ze zeer goed gekeken hebben hoe Apple zijn Applestores heeft uitgebouwd. Bovenaan de boekhandel is een mooie trendy koffieshop gevestigd. De hoogste verdieping is volledig gereserveerd voor een event-zaal. Daar zet men ook heel sterk op in: ontmoetingen met auteurs, discussies over boeken. Dat is iets wat Amazon niet kan en waarmee men mensen naar de boekhandel trekt.

LondonReview Bookshop

Deze boekhandel is gevestigd in de wijk Bloomsbury. Een mooie boekhandel propvol boeken. Ook hier kiest men voor een zeer breed assortiment van eentjes, met weinig hoge stapels. De boekhandel vormt eigenlijk een drieluik: het tijdschrift London Review of Books, de boekhandel en de cake shop. De boekhandel is niet echt winstgevend. De winst wordt gemaakt door het tijdschrift en door de vele activiteiten die men organiseert.

Het tijdschrift heeft een zeer groot bereik, zelfs wereldwijd, met een hoog aantal abonnees en is internationaal gerenommeerd voor zijn boekrecensies. De redactie werkt onafhankelijk van de winkel en vice versa.

De boekhandel is sterk gespecialiseerd. Zo heeft men een poëzieafdeling van om en bij de drie meter. Poëzieliefhebbers uit heel Londen komen naar deze boekhandel op zoek naar hun favoriete gedichten. De boekhandel zet ook zwaar in op het organiseren van activiteiten. Opvallend ook hier is dat deelnemers bereid zijn om hiervoor te betalen. Zo kwamen niet minder dan 200 mensen naar een lezing van de Noorse schrijver Karl Ove Knausgård en hadden ze hier 15 pond voor over. Dankzij een uitgebreid adressenbestand (meer dan 70.000 e-mails) en een zeer goed crm-systeem kunnen gerichte mailings uitgestuurd worden voor deze activiteiten die vaak snel volgeboekt zijn.

Ze verhuren ook de winkel voor activiteiten van uitgevers of andere organisaties. Daar wordt behoorlijk veel gebruik van gemaakt omdat het kader zeer uitzonderlijk is.

Naast de boekhandel is ook een trendy cake shop gevestigd. De manager is de excentrieke Terry Glover die uitzonderlijk lekkere dingen bakt en die ook zeer goed weet te presenteren. Deze cake shop is niet direct een cash cow, maar het is een instrument om mensen naar de boekhandel te lokken en om de deelnemers aan de activiteiten lekker te verwennen. Ook hier sluiten de activiteiten vaak aan bij de werkuren: van 18u30 tot 20 uur.

Conclusie

Uiteraard  kan niet elk concept zomaar worden overgenomen. Maar als er één les kan getrokken worden uit dit bezoek aan zo uiteenlopende boekhandels is dat een boekhandel een eigen “smoel” moet nastreven. Men moet zijn eigen weg zoeken, liefst in samenwerking met zijn klanten om zaken aan te bieden die een andere boekhandel niet heeft. Het heeft ook geen zin om te proberen de grote ketens en webshops in het klein proberen na te bootsen. Inzetten op een eigen aanbod, een specifieke service, klantenbinding op vele mogelijke manieren, alternatieve inkomstenbronnen, ontmoetingen met auteurs e.d….. Het zijn allemaal domeinen waar mogelijkheden liggen voor onafhankelijke boekhandels om een eigen positie te verwerven in het moeilijke boekenlandschap.

Wat kunnen auteurs verwachten van Amazon?

In zijn column in De Morgen (14/08/2014) pleit de Britse econoom John Kay ervoor dat de auteurs best de kant kiezen van Amazon, dus tegen de uitgevers, omdat deze laatsten meer van geld zouden houden dan van boeken. Kay heeft gelijk dat de macht van de auteurs groeit, maar of Amazon de witte ridder is waaraan de auteurs zich moeten vasthaken is zeer de vraag.

De digitalisering heeft een grote impact op de boekensector. Maar er zijn meer elementen die de boekensector door mekaar schudden. De online verkoop neemt steeds grotere proporties aan, waardoor de lokale boekhandel zijn plaats in de winkelstraat moet herdenken en de uitgevers hun marketing helemaal moeten omgooien. Wereldspelers zoals Apple, Google, Kobo en Amazon komen op de markt en nemen het overgrote deel van de e-boekenverkoop voor hun rekening. Binnen dit kader zoeken grote en minder grote uitgevers en boekhandels hun nieuwe positie. Dat de uitgevers meer van geld zouden houden dan van boeken, zoals Kay beweert, wordt door de cijfers fors tegengesproken. Heel wat uitgevers hebben de voorbije jaren verliezen moeten incasseren, een deel van hun activiteiten moeten stopzetten of mensen moeten ontslaan. Grote distributiehuizen (bv. Libridis) of winkelketens (Selexyz, Polare, ECI,…) hebben hun deuren moeten sluiten. Het grote geld gaat vandaag echt niet om binnen de Nederlandstalige boekensector.

De Angelsaksische markt waar Kay naar verwijst, is heel verschillend van de boekensector bij ons. Oplages en omzetten zijn vele malen groter. Terwijl in de Angelsaksische wereld zich een grote concentratiebeweging afspeelde de voorbije jaren, ken je bij ons een omgekeerde beweging. Zo zijn recent vier befaamde uitgeverijen uit de WPG-groep verzelfstandigd.

De vraag moet gesteld worden of de Vlaamse auteur er vandaag veel voordeel bij heeft om in deze onzekere tijden partij te kiezen voor een wereldspeler als Amazon. Als er één partij is die meer van geld houdt dan van boeken, dan is het Amazon. Amazon is een beursgenoteerd bedrijf dat vooral zijn marktaandeel wil vergroten en andere spelers uit de markt wil spelen om daarna te kunnen cashen. Dat ze hierbij niet gehinderd worden door ethische normen is al meermaals gebleken. De werkomstandigheden in de magazijnen van Amazon zijn door de Duitse televisie al vaak aan de kaak gesteld en hebben herhaaldelijk tot werkonderbrekingen geleid. Het ontwijken van faire belastingen heeft in de UK voor grote debatten gezorgd. Duurzame e-commerce is duidelijk niet de topprioriteit van Amazon. Dat auteurs hun toekomst in de handen zouden moeten leggen van zo’n wereldspeler lijkt me niet verstandig.

Zijn de uitgevers slecht voorbereid op de digitale revolutie? Zoals in elk vakgebied heb je een grote diversiteit. Heel wat uitgevers zoeken actief hun weg in het digitaal uitgeven. De educatieve uitgevers zijn op dat vlak zeker en vast voorlopers. Binnen het project Uitgeverij van de Toekomst zijn vandaag 26 Vlaamse uitgevers actief om alle mogelijkheden van digitaal uitgeven te onderzoeken en nieuwe modellen uit te werken. WPG en Ballon Media hebben samen een platform opgezet om de digitale strip verder vorm te geven. Uiteraard zijn er ook uitgevers die deze beker aan zich laten voorbij gaan en hopen dat de digitale revolutie zal overwaaien. Als Kay de hele boekensector als behoudsgezind bestempelt gaat hij zeer kort door de bocht.

Een andere misvatting van Kay is dat de auteur eigenlijk geen uitgever meer nodig heeft om de weg naar het publiek te vinden. Om een goed boek te maken is er heel wat nodig: een goede redacteur, een goede vormgever, efficiënte marketing en promotie enz… Of dit nu gebeurt door een uitgeverij of door een agent, of door wie ook, hier ligt de meerwaarde voor een auteur. Uitgevers die veel aandacht besteden aan het begeleiden en ondersteunen van hun auteurs zijn vaak ook de meest succesvolle uitgevers. Men mag niet vergeten dat boeken uitgeven een vak apart is waar ervaring en knowhow een belangrijke rol spelen. Er wordt vaak verwezen naar één of andere auteur die via selfpublishing is doorgebroken. En zo zijn er wel een aantal te vinden. Maar massa’s boeken die uitgegeven zijn in eigen beheer verdwijnen in de anonimiteit van het internet of moeten het stellen met een oplage van enkele honderden exemplaren.  

Kay heeft het wel bij het rechte eind als hij stelt dat de gewijzigde situatie binnen de boekensector voor één zaak zal zorgen: de positie van de auteur zal aan belang toenemen. Maar Kay is niet de enige die dit beseft. Steeds meer uitgevers zijn zich bewust van deze situatie en zetten steeds meer in om hun auteurs op allerlei domeinen te ondersteunen. Dat de belangen van auteurs en uitgevers niet altijd gelijk lopen is een feit. Maar samenwerking lijkt me in deze moeilijke tijden voor beide partijen de beste weg. Want er zijn nog andere katten te geselen. Denken we maar aan de dalende boekenverkoop in quasi alle Europese landen. Een oorlogje zoals nu wordt gevoerd door Amazon tegen Hachette in de VS kan de Vlaamse boekensector missen als kiespijn.

PS. Uitgerekend vandaag publiceren een honderdtal Duitse auteurs een open brief tegen Amazon:

http://www.handelsblatt.com/unternehmen/handel-dienstleister/deutsche-autoren-rebellieren-aufstand-gegen-das-amazon-diktat/10325942.html

---